الأيّام ، مـلءَ الضلـوع

أ هکذا الفتنة في الغانيات وَ نشوة الوصلِ ، وَ حَـرُّ الولوع

لئِن مَضي عهدُ ذوينا وَ فات وَ لم يَعُد مِن أملٍ فـي الرجوع

* * *

فذمّتي بعهدِهم مُوفية أردُّ ماضيهم ببذلِ الشّـباب

أنا ( إبنُ زيدونَ )وَ تصبو لِيه ( ولّادةٌ ) في دمها و الإهاب

أوّلُ عهدي بفنون الهَوي بيروتُ ؛ أنعِم بالهوَي الأول!

* * *

يلذّ لي يا عينُ أن تسهدي وَ تشتري الصّفوَ بطيـبِ الکَري

لي رقدة طويلة في غدِ لِلّه ما أعمقها فـي الثري!

أ لم ترَي طيرَ الصِّبا في يدي أخشَي مع الغفلةِ أن ينفِـرا …

( ابراهيم ط . ،2005م ، ص402)

جانم فداي دختران زيباي (سويل ) ، اگر چه تلخي عذاب را به قلبم چشانيدند.

* * *

عاشق آنها که در چهره همتاي روز و در گيسو و چشم همسان شبند ، شدم .

در وجود چون اويي ، همچون مني ، شرم وحيا را مي درد و به کجا و چگونه بودن توجه اي نمي کند .

جام دُرد و آب دهان با هم سر کشم ، از دو مستي کي هوشياري بود .

اندوه من برروزي که ديدار دور شد ، و يار آهنگ رفتن کرد ، و اندوه من بر آن فراقي که او را به سوي

( نيربين ) بدرقه کرد .

* * *

اي کاش قلبم در شرف مرگ قرار مي گرفت وقتي که با او وداع گفتم ، آه ، ديگر سر کشيدن آب گواراي

دهان يار مرا شفا نمي بخشد .

و او در حالي که ذهن من هم رکابش بود با نگاهي فتنه انگيزمرا وداع گفت ( در حالي که عقـلم را با خود

مي برد).

* * *

اي دوران سپري شده اندلس ، هر کس که در اقامتگاههاي تو زيسته سربلند گشته است .

آيا آنجا مفهوم زندگي ، روزهاي خوش و ناز ونعمت و آسايش تن بود ؟

آيا آنجا دلربايي دختران دلفريب و مستي وصال و گرمي عشق چنين بود؟

پس اگر دوران پربار پدران ما در اندلس ازبين رفته و اميدي به بازگشت آن نيست ،

سوگند به پيمانهاي پايدارشان ، که من گذشته آنها را با بخشش جواني باز مي گردانم .

من ابن زيدونم که ولاده با تمام وجود با خون و پوستش عاشق او شد .

اولين آشنايي من با فنون عشق بيروت بود ؛ سلام بر اولين عشق !

* * *

اي چشم من شب نخوابي تو واينکه خوشي خواب را به سعادت و خوشبختي بفروشي ، برايم لذت بخش است .

فردا براي من خوابي طولاني است ، و اين خواب ، خداوندا ، چقدر عميق است در خاک .

آيا پرنده جواني را در دستم نمي بيني ، مي ترسم که با غفلتم فرار کند .

تنوع و تعدد قافيه ها و تجديد و نو آوري در اين موشحه * بـه وضوح معلوم است .

* موشحه : يکي از فنون جديدي است که در اندلس به کار گرفته شد و با قواعد معمول وزن و قافيه شعر متفاوت است و اسلوب آن بر پايه ابيات و اقفالي است که با اختلاف موضوع و نوع بيت ، تغيير مي يابد .
مؤسس آن ” مقدم بن معافر الفريري ” است . ( الفاخوري ، 1377ش، ص805)

فصل سوم :

سبک بيان وصورخيال در شعرطوقان

الف ) سبک بيان طوقان

ب ) صورخيال شاعر

1 . بيان

الف ) تشبيه
ب ) مجاز
1. مجاز لغوي
1, 1. مجاز مرسل
1, 2. استعاره
2. مجاز عقلي
ج ) کنايه
1 . رمز

2 . معاني

الف ) انشاء
1. غير طلبي
2. طلبي
2, 1. امر
2, 2. نهي
2, 3. استفهام
2, 4. تمني
2, 5. ندا
ب ) قصر

3 . بديع

الف) جناس
ب ) طباق
ج ) ترصيع
د ) مراعاة نظير
الف ) سبک بيان طوقان

در تعريف سبک بيان هـر شاعر ، قبل از هرتوضيحي بايستي جايگاه وي را درميان مکاتـب

شعري ، مشخص وميزان تأثيرپذيري وي را ازآنها بررسي نمود . دراين بررسي ، به عنوان

مثال مي توان شاعري همچون احمد شوقي را وابسته به مکتب کلاسيک ، و نازک الملائکـه

را نوگرا و … بر شمرد .

ابراهيم طوقان ، شاعر رمانتيک * و نوگراي فلسطيني ، سروده هايش پيوند ميان قديم و جديد

است، او شاعري است ازمکتب کلاسيک * با به کارگيري بيان فصيح ، اقتباسهاي قرآني ،

شکل قديم قصيده ، و… ؛ و در عين حال اديبي است نوگرا با لهجه اي ملّي ، زباني نو ،

تنوع در شکل فني قصيده ، مضمونهاي کنايه آميز ، ترانه ها و… .

ذوق شعريش را همسو با عصري نو که زبان و آهنگي خاص دارد رشد مي دهد ، آهنگي که

نتهاي آن گويش شعر به زبان همعصران ابراهيم است . و او را محتاج فنـي نموده که خالي از

سبکهاي سنتي است تا بتواند اسلوبي نو که حامل جريان حيات در زمان وي است پديد آورد

و صورت پذيرفتن اين امر، آسان نيست چرا که کاوش درزبان جديد يک عصرهمچون آفرينش

آن زبان است . ( اسماعيل ، 1972م ، ص178 )

* رمانتيک : يا رمانتيسم ROMANTISM يک مکتب فنـي ، ادبي ، فلسفي است کـه در اواخر قرن 18 ميلادي در اروپا متولد شد ؛ سپس رشد کرد ودر
نيمه اول قرن گذشته از نظر ادبي انتشار يافت .
متکي بر عاطفه دروني و وفور خيال و عشق به طبيعت و ميل به غم و غصـه است و در عين حال به غزل غنائي يا دروني اهميت بيشتري مي دهد .
در اوايل همين قرن فرهنگ و ادبيات عرب را متأثر نمود ه و به چند شکل در زبان عربي ناميده شده است :
” الرومانسية ” ، ” الرومنطيقية ” ، ” الرومانتيکية ” ، ” الرومنتية ” و حتي در بعضي سرزمينهاي عربي به نامهاي ” الإبداعية ” و ” الإبتداعية ” ترجمه شده است . ( د. خليل موسي ، 2000م، ص135 )

* کلاسيک : مرحله نخستين تحول شعر معاصر عربي است که آثار بارودي در طليعه آن قرار دارد ، وبـه آن دوره تقليد نيز گفته مي شود .
اين مکتب شاعران بسياري چون احمد شوقي و حافـظ ابراهيم در مصر و جميل صدقـي الزهاوي و معروف رصافـي و مهدي جواهري در عراق دارد .
در اين مدرسه شاعر وجودش را اثبات مي کند و موقعيت و شخصيت فرهنگي خود را احساس مي کند و به گذشته ادبي خود پناه مي برد و نمونه عالي و برجسته شعر و ارزشها را در آن دوره ها جويا مي شود و در شعرهاي خود از آن الهام مي گيرد . ( شفيعي کدکني ، 1380ش، صص72و73)
ابراهيم که خود را دور از وقايع سياسي پيرامونش نمي بيند ، نمي تواند در قالبهـاي سنتي

قصيده پيامهاي بيدار باش و طنز هاي نيشدارش را به گوش فرزندان ميهن و زمين خواران

وطن فروش برساند . او در اين دوگانگي محو نمي شود بلکه براي هر حالتي سخنـي شايستـه

آن بيان مي کند .

گاه شاعري تواناست در دنياي قديم و گاه مردي است جسور ازدل مردم با گويش آشناي آنها که

از سرودن وخلق مفاهيم جديد با اين زبان ابايي ندارد .

اگرچه اين انتظار ما ازشعرکه ازدل مردم و به زبان آنها بوده ودرعين حال به گويش روزمره

نباشد ، تناقضي آشکاراست ؛ اما اين حقيقت وسرّ و زيبايي شعراست .( همـان ، ص178 )

وابراهيم از موفقترين تلفيق کننده هاي اين تناقض است ؛ او زيباترين ترانه ها را در قالبي نو با

اصطلاحاتي جديد و در عين حال قابل فهم براي عموم سروده است :

مجدُ البلادِ بالشبابِ العاملين

وَ الإجتهاد للعلي نهجٌ مبين

هبّوا إذن وَ اجنوا الثمنَ عز الوطن

مدَي السنين ( ايراهيم ط. ،2005م ، ص519)

سر بلندي ميهن در تلاش جوانان است .

کوشش براي برتري راهي آشکار است.

به جنبش در آييد ، و بهاي سر افرازي وطن در طول ساليان را برچينيد .

از سروده هاي ديگر ابراهيم کـه در قالبهاي نو بيان شده اند مي توان بـه قصيده هاي ” تفاؤل و

أمل ” ، ” فلسطين الشهداء ” ، ” أطلقي ذاک العيارا ” ، “الشهيـد ” ، ” الثلاثاء الحمراء ” ،

” فتية المغرب ” ، ” بطل الريف ” و … اشاره کرد .

ماندگارترين مرثيه ها را در سبک قديم خلق کرده است :

عرفتُ أديباً فأحببته وَ سرعانَ ما غابَ هذا الحبيب

وَ يا لهفي ، الآنَ کلّمته وَ في لحظة ٍ باتَ لا يَستجيب

و يا حسرتي للرَّدَي ، مزّقت يداهُ رداء َ الشبابِ القشيب ( همان ، ص 491 )

اديبي ديدم ، و شيفته اش شدم ، اما چه زود اين محبوب از ديدگان محو شد .

آه همين حالا با او سخن گفتم ، و لحظه اي ديگر، از پاسخ گفتنش باز ماند .

افسوس از اين مرگ ! که دستانش عباي جواني نوشکفته را گسسته است .

علاوه بر مرثيه ، شاعر قصيده هاي ديگري نيز در قالب قديم سروده است . مانند : ” لمن

الربيع ” ، ” أنتم ” ، ” القدس ” ، ” أيّهـا الأقوياء ” ، ” إلي الأحرار ” ، ” إلي بائعـي البلاد ”

” غايتي ” و … .

جاودانگي ديوان ابراهيم تنهـا در تلفيق قديم و جديد نيست بلکـه او توانسته است اشعارش را با

خيال وسيع رمانتيک و حقيقت طلبي واقع گرايي* پيوند دهد .

و در عين حال کـه پيشرو شعر رمانتيک در فلسطين است از اعضاي موفق و برجسته مکتب

واقع گرايي باشد .

سلمي الخضراء در اين باره مي گويد : ” ابراهيم طوقان و عبد الرحيم محمود از شاعران واقع

گرايي در فلسطينند ، اگر چه در برخي شعرها مانند تمجيد ايشان از شجاعت در نبردهاي ملي

عنصري ازرمانتيسم ديده مي شود ، عنصري کـه مشخصه بارزش ، سلامتي ذوق شاعر است.

شعر آنها ، شعر مراسم و اراده و تصميم است .” ( الجيوسي ، 2001م، ص ؟ )

* واقع گرايي ( رئاليسم ) : بعد از وقوع جنگ جهاني وآثار مخرب آن درسرزمينهاي عربي و ظهور قضيـه فلسطين ديگرمکتب رمانتيسم نمي توانست جوابگوي نيازاجتماعي،ملي شاعران ومردم عرب باشد لذاجاي خود را به مدرسه واقع گرايي داد . از شاعران اين مکتب مي توان سياب ، نازک الملائکة ، الشرقـاوي ، عبد الصبور، حجازي ، خليل حاوي ، فدوي طوقان ، أمل دنقل و… را نام برد . از مشخصه هاي ادبي آن مي توان بـه تجديد در مضمون و موضوع و تجديد در بناي اصلـي قصيده اشاره کرد. ( خورشـا ،1381ش ، صص 182و190)

با تأمل اندکي در ديوان طوقان اين دوگانگـي هماهنگ بـه خوبي قابل درک است . نشانه هاي

رمانتيسم در قصيده هاي ” غادة إشبيلية ” ، ” بلا عنوان ” ، ” معين الجمال ” و ” فرحتـي ”

آشکار است : ( السعافين ، معجم البابطين )

لي رقدة طويلة في غد للّهِ ما أعمقَها في الثرَي!

ألم ترَي طيرَ الصّبا في يدي أخشَي معَ الغفلة
ِ أن ينفرا ( ابراهيم ط.،ص406)

فردا برايم خوابي طولاني است ، خدايا چه عميق است اين خواب در خاک .

آيا پرنده جواني را در دستم نديدي ، ترسم که با اندکي غفلت از چنگم فرار کند .

ابراهيم در قصايد ” الحبشـي الذبيح ” ، ” مصرع بلبل ” ، ” أشواق الحجاز ” و ” الشاعر

المعلم ” و… شعر را همسوي با آهنگ نو گرايان واقع گرايي پيش مي برد :

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید