انگلیسی(observation) و در لغت به معنای معاینه و مشاهده میباشد32و اصطلاحاً عبارت است از مجموعه تحقیقات و آزمایش های جامعهشناختی، روانشناختی و فیزیولوژیکی که برای شناخت شخصیت بزهکار به کار میرود. مجموعه این آزمایشهای مستند و مکتوب را پرونده شخصیت (ابزرواسیون) مینامند.33
مجموع تحقیقات و بررسیها و آزمایشهایی که برای شناسایی شخصیت یک فرد به کار میرود پرونده شخصیت نامیده میشود. موسّسین مکتب تحقّقی، بررسی وضع اجتماعی مجرمین و افراد در حالت خطرناک را تاکید کرده و اعتقاد داشتند که طرز زندگی افراد، وضع محیط خانوادگی و اجتماعی(محیط تحصیلی، محیط کار، مسکن، محیط تفریح، دوستان و همسایه ها و…) و انگیزه ارتکاب جرم باید مورد بررسی قرار گیرد. تحت تاثیر افکار و عقاید دکترین مکتب تحقّقی، اصطلاح بررسی اجتماعی و آزمونهای پزشکی و روانپزشکی متداول گردید.34
1-2- تحقیق درباره سوابق خانوادگی و اجتماعی
تحقیق و پژوهش اجتماعی و سوابق خانوادگی را مددکاران اجتماعی و یا مددکاران افتخاری انجام میدهند. مددکار از طریق ملاقات حضوری با مددجو از وضعیت زندگی و خانواده او و مشکلات روانی، اقتصادی، فرهنگی و… تحقیق به عمل می آورد. اگر مددجویی مشکل خانوادگی داشته باشد، مددکاران از خانواده مددجو دعوت مینمایند که برای انجام مشاوره و حل مشکل به کانون اصلاح و تربیت بیایند و در صورت لزوم مددکاران به محل زندگی و محل کار مددجو مراجعه مینمایند.
مددکاران باید خوش اخلاق، خوش بیان و خوشرو بوده و وظایف محوله را با صبر و متانت و خونسردی انجام دهند. جلب اعتماد مصاحبه شوندگان (مددجو) کلید و رمز موفقیت مددکاران است. برای جلب اعتماد مددجویان باید هدف از جمع آوری اطلاعات دقیق و صحیح را که به منظور حمایت و هدایت طفل و رفع مشکلات خانوادگی و اجتماعی او انجام میگیرد به آنان تفهیم گردد.گاهی اوقات علت اصلی ارتکاب جرم توسط کودک یا نوجوان محیط و شرایط خانوادگی است. وضعیت نابسامان محل سکونت، اعتیاد والدین، آشفتگی و از هم گسیختگی خانواده، اعمال خشونت از طرف والدین نسبت به فرزندان، طلاق و جدایی والدین، وجود تبعیض در بین فرزندان، تنبیهات بیش از حد و بی مورد فرزندان توسط والدین، پایین بودن سطح سواد والدین، فقر مالی و عوامل اقتصادی از جمله عواملی است که در ارتکاب بزه توسط کودک یا نوجوان موثر هستند و این وظیفه مددکار اجتماعی است که با تحقیق و پژوهش زمینه ارتکاب جرم را پیدا نماید.
مددکار اجتماعی دربدو ورود فرد به قسمت نگهداری موقت در واحد تشخیص حاضر شده و به بررسی وضعیت روانی و خانوادگی و اجتماعی مددجو می پردازند. مددکاران برای پیشبرد اهداف خود به پرونده قضایی مدجو نیز توجه مینمایند. برای تکمیل تحقیقات خود از محل سکونت یا محل کار و یا محل تحصیل مددجو نیز به طور حضوری دیدن مینمایند.
مددکار اجتماعی اولین فردی است که در محیط خانواده با طفل و افراد خانواده او تماس می گیرند، طرز برخورد مددکار با افراد مذکور در شناسایی شخصیت و وضعیت نوجوان و جلب اعتماد آنها حایز اهمیت است. مددکار ضمن مصاحبه با مددجو با هوشیاری و ذکاوت پس از شنیدن شرح حال مددجو اقدام به یادداشت نکات مهم آن مینماید. درنهایت مددکار اجتماعی گزارش تحقیقات خانوادگی و اجتماعی مددجو را به مقامی که دستور تحقیق و پژوهش اجتماعی را صادر نموده بود ارسال می کند. ماده 4 آیین نامه اجرایی کانون اصلاح و تربیت نیز انجام تحقیقات اجتماعی و سوابق خانوادگی و خصوصیات اخلاقی کودک اشاره مینماید.
مددکار برای انجام تحقیقات در باره سوابق خانوادگی فرد در بدو ورود در اختیار هر مددجویی فرمهایی خاص شخصیتی قرار میدهند که آنرا تکمیل نماید. گاهی اوقات با بررسی فرمهای مذکور علّت بزهکاری طفل معلوم میگردد. با آشکار شدن علت ارتکاب جرم، مسلماً برنامههای اصلاحی و تربیتی با توجه به نیاز فرد تنظیم میگردد و مددکاران نیز تلاش میکنند با برقراری ارتباط با خانواده و مقام قضایی و … عوامل جرمزا در خصوص مددجو را ازبین ببرد. ورقه تحقیق و پژوهش اجتماعی اوّلین سند شناسایی شخصیت فرد آزمون شونده و دارای اهمیت بسیاری است. در ایفای این وظیفه مهم و حساس مددکاران اجتماعی باید دارای صلاحیّت و تخصص در حرفه مددکاری بوده و از قوانین کیفری و علوم جامعه شناسی، کیفرشناسی و علم زندانها، علوم تربیتی و جرمشناسی و روانشناسی اطلاعات کافی داشته باشند.35 در کل معمولاً تحقیقات اجتماعی و خانوادگی شامل موارد مختلف است که مهمترین آنها عبارتند از:
1- بررسی وضع زندگی شخصی و خانوادگی کودک و نوجوان بزهکارو ناسازگار؛
2- تحقیق در وضع معیشت پدر و مادر مددجو؛
3- بررسی زندگی برادران و خواهران و اقوام نزدیک مددجو؛
4- مطالعه در مورد چگونگی رفتار پدر و مادر با کودک ناسازگار در محیط خانه؛
5- تحقیق در طرز برخورد رفتار برادران و خواهران با کودک بزهکار؛
6-بررسی وضع تحصیلی، رشد جسمی و روحی طفل متهم؛
7- تحقیق در مورد وضع تحصیلی و اجتماعی دوستان، رفقا و معاشرین طفل ناسازگار؛
8-بررسی طرز رفتار دوستان و معاشرین با طفل با او.36

2-2 آزمایش پزشکی:
در بدو ورود مددجوی جدید به واحد پذیرش و تشخیص (قرنطینه)، برای انجام آزمایشات پزشکی به واحد بهداری فرستاده میشود تا علاوه بر پر کردن فرمهای مخصوص که مربوط به سوابق بیماری میباشد، توسط پزشک بهداری مورد معاینه قرار گیرد. برای بررسی وضع سلامتی کودک و نوجوان، پزشک مددجو را از لحاظ ابتلا به بیماریهای واگیر دار و مزمن، طرز رشد جسمی، طرز ترشح غدد داخلی و همچنین اعتیاد به الکل و مصرف مواد مخدر و نیز عوامل ارثی از قبیل بیماریهای جسمی و روانی و خصوصیات اخلاقی والدین مورد آزمایش و تحقیق قرار میدهد. در صورت لزوم از ادرار و خون و… آزمایشهایی به عمل میآید. نتیجه آزمایشها با تعیین نوع بیماری و ناراحتی جسمی و روانی مددجو در برگه مخصوص ثبت و ضمیمه پرونده شناسایی شخصیت میگردد.37

3-2-آزمایش روانپزشکی و روانشناسی
برای تشخیص نوع بیماری و یا ضایعه در اعصاب و مغز، روانپزشک آزمایش های ضروری را به عمل آورده و طریقه درمان آن را تجویز مینماید. میزان ارزش آزمایش روانپزشکی مانند آزمایش پزشکی تابع صلاحیت علمی و شخصی روانپزشک، میزان دقت و تجهیزات مورد آزمون، شرایط و اوضاع و احوالی است که در آن آزمایش انجام میگیرد.به محض ورود مددجو به قسمت پذیرش و تشخیص، روانشناس کانون اصلاح و تربیت از فرد مذکور تست هوش به عمل میآورد و پرسشنامه تشخیص وضعیت شخصی و خانوادگی و اجتماعی توسط مددجو تکمیل میگردد.
اصولاً کودکان و نوجوانانی که مرتکب جرم میشوند یا دارای حالت خطرناک هستند در ظاهر از لحاظ جسمی با افراد عادی تفاوتی ندارند. انحراف و عدم سازگاری آنها اکثراً مربوط به وضعیت دوره مختلف زندگی و محرومیت عاطفی و اجتماعی آنها است که منجر به ناراحتی های روانی و رفتار غیر عادی شده و آنان را به ارتکاب جرم میکشاند. در آزمایش روانی، روانکاو از آزمون شونده میخواهد که تمام تاریخچه زندگی خود را بیان کند و هیچ نکته ای را ناگفته نگذارد.
روانشناس برای تعیین سلامت روانی مددجو از تستهای مختلفی استفاده مینماید. متخصصان جهت تکمیل آزمایشهای روانی از یافتههای تحقیقات و آزمایش های اولیه (تحقیق و پژوهش اجتماعی، آزمایش پزشکی، آزمون روانپزشکی) نیز استفاده میکنند. با اینکه میان آزمایشهای روانپزشکی و روانشناسی مرزهای افتراقی معینی وجود ندارد. با وجود این، روانشناسی در جامعه کنونی در تمام شئون زندگی اعم از زندگی شخصی و اجتماعی و صنعتی و کشاورزی و شهری و روستایی و کلیه مشاغل حائز اهمیت است.38به هر حال روانپزشک و روانشناس یافتههای خود را از آزمایشها و تستهایی که انجام میدهند به طور دقیق یادداشت و ضمیمه پرونده مددجو مینمایند.

4-2-تشخیص استعداد حرفهای
همانگونه که قبلاً نیز اشاره شد، زمانی که فرد در واحد پذیرش و تشخیص نگهداری میشود علاوه بر تکمیل کردن فرمهای احراز هویت به پرسشنامههای دیگر نیز پاسخ میدهد. هر مددجویی با توجه به میزان تحصیلات و رشته تحصیلی در مقاطع دبیرستان و میزان علاقه در یکی از کارگاههای موجود در کانون تحت تعلیم و آموزش قرار میگیرد.گرچه برای آموزش در کارگاهها علاقه مددجو به رشته خاصی مهم است. ولی برخی اوقات با توجه به اوضاع و احوال مددجو و میزان حالت خطرناکی و یا به علّت داشتن بیماریهای روانی به تشخیص متخصّصان نمیتواند تحت تعلیم و آموزش برخی از رشتههای فنی و حرفه ای قرار گیرد، برای مثال فردی که حالت پرخاشگری دارد و سریعاً با دیگران درگیری فیزیکی ایجاد میکند، نمی تواند در کارگاه نجّاری کار کند و یا اطفالی که کمتر از 9 کلاس سواد دارند نمی توانند در کلاس های کامپیوتر شرکت کنند. تشخیص استعداد حرفهای توسط شورای طبقه بندی با توجه به پرونده شخصیت و نظر سایر کارشناسان و میزان علاقه مددجو میباشد.

5-2- نحوه ی طبقه بندی مددجویان
زمانی که تحقیق و پژوهش درباره سوابق خانوادگی و اجتماعی مددجو توسط مددکاران اجتماعی صورت گرفت و نتیجه آن مشخص شد و هم چنین نتایج آزمایشهای پزشکی، روان پزشکی، روانشناسی و استعداد حرفهای مددجو کشف گردید، در این مرحله پرونده شخصیت مددجو آماده است و برای طبقه بندی مددجو و اتخاذ روشهای اصلاحی و تربیتی در کانون، طبقه بندی و تفکیک مددجویان از یکدیگر و اسکان آنها در خوابگاههای مخصوص میباشد.
مطابق ماده 65 آیین نامه اجرایی سازمان زندانها «در هر زندان، مرکز حرفه آموزی و اشتغال، شورایی با ترکیب زیر به نام شورای طبقه بندی تشکیل میشود، قاضی ناظر زندان به عنوان رئیس شورا، رئیس زندان و یا مرکز مربوط به عنوان نایب رئیس و دبیر شورا، مسئولین واحدهای قضایی، بازپرسی، انتظامی، رئیس اندرزگاه مربوط، یک نفر روانشناس و یک نفر مددکار که در قسمت تشخیص فعالیت میکند با انتخاب رئیس مرکز زندان» در کانون اصلاح و تربیت نیز شورای طبقه بندی با تغییری جزئی در ترکیب اعضای شرکت کننده وجود دارد. شورای طبقه بندی با توجه به محتویات پرونده شخصیت هر مددجویی اقدام به طبقه بندی مددجویان در داخل کانون مینمایند. شورای طبقه بندی مددجویان براساس، سن، نوع جرم، جثه و حالت روحی و روانی آنها را گروه بندی میکند. در مورد اشتغال و حرفه آموزی نیز بر اساس علاقه و میزان تحصیلات و هم چنین با توجه به حالت روحی و روانی به این خاطر است که امکان دارد مددجویی علاقه مند به یادگیری نجّاری می باشد ولی با توجه به تحقیقات به عمل آمده از سوابق و حالت روحی و روانی به نظر متخصصان به کارگاه دیگری معرفی میگردد، که با توجه به نتایج یافتههای آنها به نفع مددجو میباشد.
براساس دستور اجرایی قسمت اصلاح و تربیت مددجویان در ابتدا به دو گروه تقسیم می شوند:
1-گروه نوجوانان( بالغ) گروهی که به سن بلوغ رسیدهاند و از نظر قانون مسئولیت کیفری دارند.
2-گروه کودکان(زیر بلوغ) گروهی که به سن بلوغ

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir