متقاطع تشکیل شدهاست. برداشت آب از پلکان دو سمت آبانبار، که مستقیما به مخزن راه داشته، صورت میپذیرفتهاست. نکتهی قابل توجه این است که با وجود عمق کم مخزن، سقف این آبانبار بسیار بلند میباشد. پس از باززندهسازی آبانبار در سال 2005-2008 میلادی، اکنون فضای مخزن آن به مرکز فرهنگی منطقه تبدیل شدهاست(Aga Khan Trust for Culture، 2010، ص67)(تصویر شماره29).
در همجواری بازار این شهر قدیمی نیز آبانباری مشابه به آبانبار ملک به نام آبانبار چهار سوق قرار دارد. دهانهی 20متری این آبانبار مستطیل شکل، توسط پوشش گنبدی و از جنس آجر اجرا گردیدهاست. ساختار، فرم کلی و فضای داخلی این آبانبار بسیار شبیه به آبانبار ملک میباشد. این بنا متعلق به دوره حکومتی مغولها در قرن 17 میلادی است و تا قرن 19 تنها منبع تامین کننده آب مردم منطقه بودهاست. آبانبار چهارسوق که به عنوان بخشی از بازار چهار سوق به آن متصل گشتهاست، پس از مرمت در سال 2008 ،به عنوان فضایی برای نمایشگاه، اجرای موسیقی و یا برگزاری جلسات در سطح محله استفاده میشود(Aga Khan Trust for Culture، 2010، ص64)(تصویر شماره30).

آبانبارهای ازبکستان

در شهر بخارای کشور ازبکستان، نمونهای از آبانبار آجری با مخزن دایرهای وجود دارد. پوشش این مخزن به صورت گنبد پلکانی میباشد. آبانبار دارای یک پلکان برداشت آب میباشد که مستقیما به مخزن ارتباط دارد. در راس و چهار طرف گنبد آبانبار دریچههایی جهت تهویه تعبیه گردیدهاست. در راس گنبد عنصری همانند میلک آبانبارهای لار قرار دارد با این تفاوت که این میلک دارای اندازه بزرگتری بوده و در اطراف آن دریچههای تهویه طراحی گشته است. در این کشور همچنین نمونههایی از آبانبار مستطیلی نیز وجود دارد. شکل کلی این آبانبارها با آبانبارهای لار تفاوت چندانی ندارد. تنها سردر آنها دارای ستونهای بلند در دو طرف میباشد(تصویر شماره31).
آبانبارهای ترکیه

در کشور ترکیه دو گونه متفاوت آبانبار وجود دارد. گونه اول مخازن آبی هستند که در زیر کلیساها ساخته شدهاند و گونه دوم آبانبارهایی هستند که شبیه به آبانبارهای ایران با مخزن دایره و سقف گنبدی یا با مخزن مستطیلی و سقف گهوارهای میباشند. بیش از صد مخزن ذخیره آب در زیر کلیساهای شهر ترکیه قرار دارد. بیشتر این مخازن در قرن 6 میلادی و در دوره حکومتی امپراتوری رم شرقی ساخته شدهاست. به عنوان مثال میتوان به مخزن یارباتان سارایی22 اشاره کرد که دارای ابعاد 64*138 متر است. سقف این مخزن بر روی 336 ستون مرمرین به ارتفاع 9 متر استوار گشتهاست. این مخزن با دیوار آجری نسوز به ضخامت 4 متر که بر روی آن با پوشش ضد آب پوشانده شده، احاطه شده است. آب این آبانبار از رودخانهی واقع در 19کیلومتری ایاصوفیه که توسط قناتها و کانالها انتقال مییابد، تامین میگردد(تصویر شماره32).

نوع دیگر آبانبارهای ترکیه که بسیار شبیه به آبانبارهای ایران میباشد، تماما از قلوه سنگ ساخته شدهاست. قطر مخزن و ارتفاع گنبد این آبانبارها کمتر از آبانبارهای ایرانی میباشد. گنبد این آبانبارها تقریبا نیمدایره است، راس گنبد همانند آبانبارهای لار کاملا مسدود است و در چند مورد بر بالای آنها میلکهایی نصب گردیدهاست. در تمام آبانبارهای دایرهای همانند شهر لار پشت بند مهاری جهت مهار نیروی رانشی گنبد ساخته شدهاست. در آبانبارهای مستطیلی نیز نسبت طول به عرض آبانبار کمتر از آبانبارهای لار میباشد. احتمالا آبانبارهای زیر کلیساها متعلق به دوره حکومتی رم شرقی و آبانبارهای دایرهای و مستطیلی مربوط به دوره حکومتی مسلمانان میباشد(تصویر شماره33).
آبانبارهای هند و یمن
در دو کشور هند و یمن نمونههایی از مخازن آب وجود دارد که فاقد سقف میباشند. این مخازن آب به صورت گودهای عمیق با پلکانی در اطراف جهت برداشت آب ساخته شدهاند. عمیقترین آبانبار پلهای دنیا در روستایی در هند قرار دارد. این بنا شامل 3500 پله است که بر روی دیوارهایی به ارتفاع حدود 30 متر ساخته شدهاست(تصاویر شماره34 و 35).
آبانبار در کشورهای غربی

علاوه بر کشورهای آسیایی، در بسیاری از دیگر کشورهای دنیا نیز آبانبارهایی جهت ذخیره آب ساخته شدهاست. این آبانبارها دارای اشکال و شیوههای مصرف بسیار متفاوتی میباشند.

آبانبارهای کشور آمریکا

در کشور آمریکا در سه ایالت تگزاس، کارائیب و سن جوآن نمونههایی از آبانبارهای تاریخی وجود دارد که در ادامه به معرفی آنها میپردازیم.
الف: تگزاس
در ایالت تگزاس، تعداد بیشماری آبانبار خانگی از گذشته باقی ماندهاست. دنتون در مقاله خود به معرفی سیر تکاملی مخازن آبی تگزاس در طول تاریخ پرداخته است. بنابر اظهارات او مخازن مورد استفاده در این ایالت، ابتدا چوبی بوده و بر روی زمین قرار میگرفتهاست، این مخازن در کارخانه تولید میشدهاند. پس از مخازن چوبی، ساکنان منطقه به ساخت مخازن زیرزمینی اقدام نمودند. امروزه به راحتی میتوان در زیر بخشهای مختلفی از شهر تگزاس این مخازن را پیدا کرد. در اکثر خانهها بیش از یک مخزن وجود داشتهاست. این مخازن اغلب با آجر و یا سنگهای برش داده شده ساخته شدهاند. دنتون جهت دستیابی به معیاری برای دستهبندی مخازن تگزاس به عنوان بناهای معماری، ابتدا به معرفی اجزای تشکیل دهندهی آنها میپردازد. مخازن خانگی تگزاس از 7 جزء تشکیل گشتهاند: 1- بدنهی اصلی بنایی، 2- شانه، 3- گردن، 4- دهانه(دهانه دسترسی)، 5- ملات پوشش دهندهی جدارههای داخلی، 6- مسیر ورود آب، 7- مسیر خروجی آب. در بعضی آبانبارها حوضچهی فیلتر، مسیرهای سرریز آب و پلاستر خارجی (ملات آهک) نیز دیده میشود. از آنجا که حوضچهی تصفیه و مسیر خروجی آب، میتوانند در هر زمانی در طول حیات مخازن به آنها اضافه شوند، بنابراین نباید به عنوان یکی از اجزای اصلی آبانبارها در نظر گرفته شوند. دنتون موقعیت، فرم، مصالح، ساختار مسیرهای ورودی و خروجی آب، دهانههای برداشت و پلاسترهای جدارهها را بهترین راه برای تعیین سال ساخت و طبقهبندی آنها میداند. او همچنین جهت توصیف انواع فرمهای مخازن از چهار اصطلاح بطری، مستطیل، زنگ و شانههای اریب استفاده میکند. این اصطلاحات شکل شانه مخازن و در یک نگاه کلیتر، ساختار کلی مخزن از کف تا گردن را توصیف میکنند. هریک از این اشکال متعلق به دورهای خاص بودهاند و از نظر چگونگی ورود آب، حجم آب، میزن ارتفاع سقف آبانبار نسبت به سطح زمین، مصالح مودر استفاده و شیوه مصرف دارای ویژگیهای متفاوت میباشند. طبق این مقاله قدیمیترین مخازن تگزاس متعلق به 1820 میلادی یعنی همزمان با حکومت در ایران بودهاست. مخازن دورههای آخر در زیر بخش مسکونی و بعضی موارد دقیقا زیر آشپزخانه ساخته شدهاند. در روند تکاملی آبانبارها ضخامت جداره آنها افزایش یافتهاست(تصویر شماره36). نویسنده در انتها به عنوان نتیجهگیری بیان میدارد که این سیر تکاملی مخازن از بطری شکل تا مخازن با شانههای اریب و در انتها در مخازن به شکل زنگ بدلیل نیاز به افزایش حجم مخزن بودهاست. به عبارت دیگر به عقیدهی دنتون افزایش ظرفیت مخزن با افزایش قطر آن صورت گرفته و نه با افزایش عمق، به همین دلیل موجب تغییر شکل ساختار شانه گردیدهاست(Denton، 2011، ص4).
ب: کاراییب
تقریبا تمام خانههای کارائیب دارای مخازن زیرزمینی آب به شکل مستطیل بودهاند. آب این مخازن از طریق سقف جمعآوری میشده و برای آشامیدن و سایر موارد مورد استفاده قرار میگرفتهاست. تحقیقات صورت گرفته نشان میدهد امروزه جهت مصرف این آب به عنوان آشامیدن باید حتما آن را جوشاند.(Johnson، 2010، ص120)(تصویر شماره37).

ج: سن جوآن
در جنگ میان آمریکا و اسپانیا(سال 1700میلادی) در سایت تاریخی سن جوآن(پنج مخزن آب) و در سایت ال مورو(سه مخزن) مخازن آبی توسط سربازان اسپانیایی، جهت تامین آب آشامیدنی ساخته شدهاست. آب این مخازن از طریق جمعآوری آب روی بام تامین میشده و دسترسی به مخزن از طریق چاههای حفر شده صورت میگرفتهاست. تصاویر مذهبی رنگینی که بر جداره مخزن به جهت حفظ آب از دشمنان نقاشی شدهاست، نشان از اهمیت آب در نزد سربازان آن زمان دارد. ارتفاع این مخازن 9متر و طول و عرض آنها 6*18 میباشد. این مخازن به صورت زنجیرهای ساختهشدهاند و به یکدیگر ارتباط دارند، به همین دلیل سطح آب همیشه در تمام آنها یکسان بودهاست. با احداث پارک در این سایت تاریخی در سال 2011، مخازن موجود مرمت شده و اکنون آب سرویسهای بهداشتی پارک(موارد غیر آشامیدنی) را تامین میکنند. مسئولان پارک به دنبال دستیابی به راهی جهت سالم نگهداشتن آب در حین جمع آوری و ذخیره میباشند، تا بدین ترتیب آب آشامیدنی پارک را نیز به این روش تامین نمایند(تصویر شماره38).

آبانبارهای کشور فلسطین

در کشور فلسطین به دلیل کمبود آب در فصلهای گرم سال، مردم به حفر گودالهایی جهت ذخیره آب به ویژه در منطقه اورشلیم پرداختهاند. این گودالها که به شکل گلابی بودند دارای5تا 6 متر عمق و دهانهای به عرض60-90 سانتیمتر بودهاند. دهانهها که برداشت آب از طریق آنها بوده، معمولا با یک قطعه سنگ پوشانده میشدند. از آنجا که جنس خاک اورشلیم از آهک است به خودی خود در برابر نفوذ آب عایق میباشد. عایق کردن مخازن به کمک ترکیب گچ و آهک یا خاک رس صورت میپذیرفتهاست. مشکل اصلی این مخازن این بود که پس از مدتی جداره آنها ترک میخورد. در سال 2012 باستان شناسان اسرائیلی مخزن بزرگ آبی در نزدیکی طاق رابینسون در اورشلیم کشف کردند که متعلق به دوره اول معبد(1000پیش از میلاد) میباشد. این مخزن برای استحمام و آشامیدن عموم مردم و افرادی که برای زیارت کوه معبد آمدهاند بودهاست(تصویر شماره39).

جمعبندی

با توجه به مطالب فوق میتوان چنین اظهار داشت که آبانبارهای ترکیه و ازبکستان دارای شباهتهای بسیاری به آبانبارهای شهر لار میباشند، به طوری که شباهت آبانبارهای لار به این دو شهر بیش از شباهت آنها به آبانبارهای سایر شهرهای ایران است. به عنوان مثال شکل مخزن، پشت بند مهاری، نصب میلک، تعبیهی دهانهها در چهار سمت گنبد و شیوه برداشت آب در ترکیه و ازبکستان بسیار شبیه به لار میباشد. تنها تفاوت موجود میان آبانبارهای ازبکستان و لار شکل پلکانی گنبد و توخالی بودن میلک جهت تهویه در ازبکستان میباشد. از آنجا که در این کشور بازاری همانند بازار قیصریه لار وجود دارد، بنابراین تاثیر پذیری معماری این دو منطقه از یکدیگر نمایانتر

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir