و الگو گرفتن مناسب از آنها میتوان معماری بومی هر منطقه را در ترکیب با معماری مدرن به بهترین شکل ممکن احیا نمود، و به ساخت بناهایی اقدام نمود که به جای تخریب طبیعت، در کنار طبیعت و به عنوان عضو مکملی از آن باشند. چراکه در این بناها با صرف هزینه کمتر، زندگی راحتتری برای ساکنان فراهم میشود.

فصل پنجم: ارائه طرحهای پیشنهادی جهت مرمت، احیا و باززنده سازی آبانبارهای شهر لار

مقدمه

تا سالهای نه چندان دور آبانبارها از مهمترین بناهای یک شهر بودهاند. شکوه بنای آنها اهمیتشان را در زندگی مردم آن زمان نشان میدهد. در گذشته دسترسی به آبانبار، مبنای طراحی کوچهها و شاهراهها بودهاست. سالهاست به واسطه دسترسی به آب لوله کشی در شهرها، شیوه و ساخت گذرگاهها از دسترسی به شبکه طبیعی آب پیروی نمیکند و بافت شهر در قسمت نوساز، تابع اصول جدید شهرسازی شدهاست. این امر سبب گردیده این بناهای ارزشمند، که روزی پیشرفتهترین ساختمانهای زمان خود و نمود بارز یک معماری تکامل یافته بودهاند، به دست فراموشی سپرده شوند و اصول به کار رفته در طراحی و ساخت آنها که حاصل قرنها تجربه در زمینه معماری بومی بودهاست نیز اندک اندک از خاطرها محو گردد. علاوه بر نکات فنی و اجرایی منحصر به فرد، آبانبارها به واسطهی موقعیت و عملکردشان، شکل دهندهی رفتارهای اجتماعی ویژهای در سطح محلات و مکانهای عمومی بودهاند. رفتارهایی که امروزه در معماری پایدار به دنبال دستیابی به اصول آنها و تلاش هرچه بیشتر در جهت وارد نمودنشان به فضاهای معماری میباشیم. بنابراین هیچگاه نباید تصور شود که امروزه دورهی آبانبارها تمام شده است. تعدادی از آنها به خاطر امنیت هم که شده، همیشه باید آمادهی ذخیره سازی آب باشند.

مرمت، احیا و باززندهسازی آبانبارهای شهر لار

پس از معرفی کامل آبانبارهای شهر لار، در این بخش به دنبال ارائه پیشنهادهایی جهت احیا، مرمت و باززندهسازی آبانبارها میباشیم. دراین راستا ابتدا به بررسی مزایا و معایب هریک از راهکارهای فوق از سه دیدگاه اقتصادی، اجتماعی و محیطی پرداخته و در انتها سعی میگردد بر اساس مطالعات صورت گرفته، موقعیت مکانی و وضع موجود آبانبارها برای هریک از آنها پیشنهادی ارائه گردد.
در تکمیل بررسی وضع موجود آبانبارها میتوان اظهار نمود که هرچند آب آبانبارها خنکتر و گواراتر از آب لولهکشی است و عاری از هرگونه املاح خصوصا گچ میباشد، اما امروزه به دلیل تامین آب شهر لار از طریق سیستم لولهکشی، آلوده شدن آبهای بالا دست به جهت استفاده از کودهای شیمیایی، تخریب کانالهای انتقال آب به آبانبارها و دشواری برداشت آب از آنها بهرهگیری از آبانبارها جهت مصارف آشامیدنی منطقی به نظر نمیرسد.
پیش از این آبانبارهایی که مورد استفاده مردم بودند سالی یک بار توسط اداره بهداشت کلرینه میشدند(اضافه نمودن کلر و یا استفاده از فیلترها به میزان قابل توجهی موجب بهبود کیفیت آب میگردد) این میزان کلر دهی بسیار کم بودهاست، چرا که برای تامین آب بهداشتی مناسب آشامیدن، عملیات کلر زنی حداقل باید ماهی یک بار صورت پذیرد. طبق اظهارات کارمندان اداره بهداشت لار، از سال 1389 سازمان مرکزی در شیراز از تخصیص کلر به اداره این شهرستان اجتناب نموده است چرا که به عقیده آنها آب لوله کشی شهر جهت استفاده در تمام موارد مناسب بوده و دیگر نیاز به استفاده از آب آبانبارها وجود ندارد.
با توجه به آنچه پیش از این بیان گردید، با پیشرفت تکنولوژی و تغییر در شیوه زندگی مردم، بهرهبرداری از آبانبارها به شکل سابق منطقی به نظر نمیرسد. بنابراین باید به فکر راههایی جهت مرمت و حفظ آنها به عنوان عناصری مهم در بافت شهری باشیم. همان گونه که میدانیم سابقا آبانبارها در مراکز محلات و یا در نزدیکی مکانهای عمومی و پر جمعیت، نقاط عطفی درمجموعه شهری بوده و شکل دهندهی بسیاری تعاملات اجتماعی بودهاند. بنابراین یکی از راههای حفظ و احیای آبانبارها تغییر کاربری آنها به کاربریهای مورد نیاز مردم میباشد به گونهای که نقش اجتماعی گذشته را به آنها بازگرداند.
از دیدگاه اقتصادی، احیا و مرمت آثار تاریخی موجب اشتغالزایی و ایجاد اوقات فراغت سالم برای گردشگران میگردد. اما در صورتی که بخش خصوصی به مرمت بناهای تاریخی اقدام نماید، مسائل اقتصادی دارای اهمیت بیشتری میگردد، چرا که سرمایهگذار باید خرابه‌ای تاریخی را با سرمایه‌اش به مکانی تبدیل کند که ضمن بازگرداندن رونق به بنا بتواند بازگشت سرمایه به همراه سود را برای سرمایه‌گذار به ارمغان بیاورد. سرمایهگذار باید به فرهنگ و تاریخ علاقه داشته باشد تا چنین ریسکی را بپذیرد وگرنه سرمایه‌گذاری در بخش‌های دیگر صنعت و اقتصاد خیلی زود بازده‌تر از سرمایه‌گذاری در این بخش میباشد.
البته توجه به این نکته ضروری است که در حفظ و صیانت ابنیه، ارزشها، باورها و فرهنگ گذشته و خلاصه در حفظ میراث تاریخی، معنوی و طبیعی، باید بدانیم از کدام سمت و سو به آن مینگریم و هدف از حفظ یک اثر(بنا)، موزهای و نمایشگاهی است یا کاربردی، پایداری اکوسیستم را تضمین میکند یا بازده اقتصادی دارد، سلامت جامعه را تامین مینماید و یا روند تاریخی و هویت آن فرهنگ و قلمرو را حفظ میکند؟ اگر به هریک از مفاهیم مذکور بیندیشیم و سپس به ارائه طرح بپردازیم، مسلما به همه اهداف و مبانی فوق خواهیم رسید(عطارها،1385، ص11).
با توجه به بحثهای فوق در برخورد با آبانبارها میتوان سه راهکار کلی در پیش گرفت.1- پیشنهاد تخریب آبانبار(در مواردی که آبانبار بسیار آسیب دیدهاست)،2- پیشنهاد استفاده از آب ذخیره شده بدون تغییر کاربری و 3- پیشنهاد باززندهسازی بنا به همراه انتخاب کاربری مناسب برای آن. جهت بررسی دقیقتر ابتدا به مطالعهی ویژگیهای کیفی و کمی آب ذخیره شده در آبانبارها پرداخته میشود، تا تعیین گردد در چه مواردی میتوان از این آب استفاده نمود. پس از آن کاربریهای جدید و مناسب برای آبانبارها و ویژگیهای فضایی هریک معرفی میگردد تا مشخص شود برای تغییر کاربری چه تمهیداتی باید اندیشه شود.

حفظ آبانبارها به عنوان مخازن تامین آب

به دلیل خشکسالیهای پیاپی در سالهای اخیر کشورهای جهان با بحران شدید آب مواجه میباشند. پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی نیز نگرانیهای ناشی از کمبود آب در سالهای آینده را تشدید میکند تا بدانجا که کارشناسان، قرن آینده را قرن جنگ بر سر آب دانستهاند. بنابراین دور از تصور نیست که روزی مردم مجددا به استفاده از آبانبارها جهت تامین آب حتی در مصارف آشامیدنی روی بیاورند. بنابراین با نگاهی به آینده حفظ آبانبارها به عنوان مخازن تامین آب توجیه پذیر میگردد. حتی در مواردی که قرار است آبانبار تغییر کاربری داده شود، بهتر است با اجرای سقف در ارتفاعی مناسب، مخزن آبانبار جهت ذخیره و تامین آب مورد نیاز کاربری پیشنهادی حفظ گردد. از آب آبانبارها علاوه بر مصارف آشامیدنی میتوان در آبیاری گیاهان، تهویه مطبوع و خنک سازی ساختمان، پدافند غیر عامل و مصارف غیر آشامیدنی همچون شستشوی ظروف و استحمام استفاده نمود.
بررسی ویژگی آبی آبانبارهای لار در مقایسه با استاندارهای آب مناسب برای آشامیدن، کشاورزی، آتشنشانی و …

در جدول زیر ویژگیهای شیمیایی آب چند آبانبار که همچنان مورد استفاده مردم جهت مصارف آشامیدن و پخت و پز میباشند، ارائه گردیده است. در این تحقیق که توسط مسلم راستی صورت پذیرفته، آزمایشهای شیمیایی استاندارد شمارش باکتریهای کلیفرم پنج لولهای (MPN) و شمارش جمعیت میکروبی هتروتروف(HPC) بر روی نمونههای آب تعدادی از آبانبارها صورت پذیرفته و مقادیر قابلیت هدایت الکتریکی (EC) و کل جامدات محلول ( TDS) نمونههای موردنظر نیز مورد اندازهگیری قرار گرفتهاست( راستی و همکاران، 1389، ص12).

جدول شماره5: ویژگیهای شیمیایی آب مخازن آبانبارهای شهر لار
ردیف
محل نمونهبرداری
آزمون باکتریولوژی(کلیفرم) MPN
آزمون HPC
آزمون Ec
آزمون TDS

آزمون احتمالی
آزمون تاییدی
آزمون تکمیلی

1
آبانبار آقا
16
16
9/2
26
700
420
2
آبانبار حاج حسین
16
16
16
75
500
300
3
آبانبار کلاه سیاه
16
16
9/2
155
400
240
4
آبانبار نظر علی بیگ
16
16
16
123
530
318
5
آبانبار هشت فخ
16
16
16
400
400
240
6
آبانبار شهیدان
16
16
5/1
82
785
471
7
آبانبار پیر براق
16
16
16
155
650
390
8
آبانبار نشاط
16
9/2
16
123
600
360

حد مجاز پارامترهای اندازهگیری شده بالا برای مصارف آشامیدنی به قرار زیر است:
حد مجاز EC = μ.s/cm1800، حد مجاز TDS= mg/l1500، MPN مجاز در آب شرب = (کمتر از10 قابل اصلاح، بالاتر از ده خطرناک) 0، حد مجاز HPC= CFU/100ml 500 میباشد. با توجه به جدول بالا و حد مجاز پارامترهای شیمیایی ذکر شده، نتایج زیر ( جهت استفاده از این آب به عنوان آب آشامیدنی) حاصل میگردد. نتایج حاصل از آزمایش میکروبی MPN بیانگر آن است که با توجه به آلودگی زیاد نمونههای مورد آزمایش، استفاده از این آب در صورت عدم گندزدایی منظم طبق استانداردهای جهانی بسیار خطرناک میباشد. نتایج آزمون HPC آب موجود در آبانبارها با توجه به ازدیاد کلونیهای شمارش شده بیانگر آلودگی زیاد آب به جمعیت میکروبی هتروتروف بوده و ضرورت شستشوی مداوم آبانبارها با رعایت اصول استاندارد را بیان میدارد. مقادیر اندازهگیری شدهی قابلیت هدایت الکتریکی(EC) و کل جامدات محلول (TDS) بیانگر کیفیت مطلوب آب از نظر میزان املاح محلول جهت مصارف شرب میباشد(راستی و همکاران، 1389، ص13). با توجه به نتایج فوق استفاده از این آب در کشاورزی و سایر موارد بلا مانع میباشد.
بهرهگیری از آبانبارها در پدافند غیر عامل

با توجه به ابعاد واندازهی آبانبارها، که در بخش شناسایی وضعیت کنونی آنها ارائه شد، مشخص میگردد که میزان حجم مخزن ذخیره آب آنها قابل توجه میباشد؛ به عنوان مثال مجموع حجم مخزن ذخیره آبانبارهای موجود در شهر لار برابر صدهزار متر مکعب اندازهگیری شده است، این میزان حجم میتواند جوابگوی مصارف شرب کلیه شهروندان در مدت زمان طولانی باشد. اتخاذ تدابیر لازم در خصوص استفاده از مقادیر زیاد آب ذخیره شده در آبانبارها در زمانهای بروز بحرانهایی مانند زلزله و سیل، که سیستم آبرسانی شهر دچار اشکال میشود، میتواند راهگشای حل بسیاری از مشکلات باشد. تحقق این امر با برنامهریزی و هماهنگی متولیان آبانبار با ستاد بحران هر شهر امکانپذیر خواهد شد(راستی، 1389، ص2). در صورتی که تامین کیفیت مطلوب آب ذخیره شده جهت مصارف آشامیدن دشوار باشد، میتوان آب تعدادی از آبانبارها را جهت پر نمودن مخازن ماشینهای آتشنشانی به کار بست. علاوه بر آن در مواقع بحران تنها به آب آشامیدنی نیاز نیست بلکه جهت مصارف شستشو و استحمام نیز به آب نیاز

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir