ز دیگر جاهاست. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص790)
سفرنامه انگلبرت کمپفر (1685میلادی، 1097قمری): “در اطراف شهر تنگههایی وجود دارد که آب سیلاب از آنها جمع آوری میشود. جوی آبی در شهر جاریست که آب آن کمی شورمزه است. مردم ناگزیرند آب جمع آوری شده در تنگهها و آب انبارها را به قلعه آورده و مصرف کنند. هنرو صنعت آبرسانی کار بسیار جالبی است که احتمالا توسط پرتغالیها به کار گرفته شده است. ” (تاریخ مفصل لارستان، ص795)
سفرنامهی حاج زین الدین شیروانی (1872میلادی، 1248قمری): آب لار ناگوار و ناسازگار و هوایش به غایت حار است. (تاریخ مفصل لارستان، ص802)
سفرنامه استاک(1881میلادی، 1299قمری): در سفرنامه استاک نیز در ارتباط با منابع آبی شهر لار به موارد زیر اشاره شده است:
قدمگاه بر تپهی مقابل مقبره نادرشاه افشار قرار دارد. آب این محدوده توسط آبانباری که به واسطه زهکشی آب، از نوک تپه آبگیری میشود، تامین میگردد. در قدمگاه دو آبانبار گرد و مستطیلی وجود دارد.
حوالی بازار قیصریه آبانباری به شکل صلیب وجود دارد. توده مردم به این عمارت افتخار میکنند و معتقدند در انتهای هر چهارسوق در حیاطها آب انبارهای مشابهی وجود داشته که شترها در آنجا بارشان را زمین میگذاشتند.
لار یک قنات کوچک با آبی شور دارد. آب چاهها هم شور است. آب تقریبا 60-70 فوت زیر زمین است. (تاریخ مفصل لارستان، ص810)
ژاک دومورینی (1911میلادی، 1329قمری): “میزان بارش در این منطقه زیاد است، آب آشامیدنی از حوضچههایی که آب باران در آنها جمع میشود، تهیه میگردد. عمق حوضچهها به 18 تا 20 متر میرسد. برای نیازهای کشاورزی از آب چند چاه استفاده میشود.” (تاریخ مفصل لارستان، ص840)
به عنوان یک جمعبندی کلی از مطالب فوق میتوان اظهار داشت که شیوهی پخش آب در سطح شهر و آبرسانی به آبانبارها چندان حساب شده و اصولی بوده که توجه همگان را به خود جلب نمودهاست. نکته دیگری که در این گزارشات به چشم میخورد، نارضایتی اکثر مسافران از کیفیت آب میباشد. هرچند مطالب ارائه شده در سفرنامهها بسیار مختصر و کوتاه است اما میتوان برداشت نمود که در طول این سالها آبانبارها تغییر چندانی در شکل، ساخت و اجزای تشکیل دهنده نداشتهاند.

تاثیرات اجتماعی آبانبارها بر ساکنان محله(آبانبارها از دیدگاه اجتماعی)

آبانبار قبل از اینکه یک سازه معماری باشد، یک سازه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و هنری است (مسرت، 1389، ص 10). آبانبار اغلب در مرکز محلات ساخته میشده و در بسیاری از محلها، بزرگترین و چشمگیرترین واحد معماری به شمار میرفتهاست.
فرهنگ آبانبار سازی را میتوان بهترین نمونهی یک کار اجتماعی، عام المنفعه و همگانی دانست که همگان بنابر وظیفهی خود و بدون هیچ گونه چشمداشت مادی و تنها برای رضای خدا و ثواب و آمرزش گناهان در آن سهیم میشدهاند. ساخت آب انبار و وقف آن به عنوان يك سنت حسنه و وظيفه اجتماعی بوده كه توسط اغنیا و افرادي كه دار اي مكنت مالي بودند صورت ميگرفته است. آبانبارها توسط اهالی هر محل اداره میشدند و از کسی مبلغی برای استفاده از آن گرفته نمیشد. در شهر لار معمولا اهالی محله هزینهی نگهداری و تعمیرات آبانبار را میپرداختند، اما در سایر شهرها گاهی همان فرد خیر که آبانبار را ساختهاست، املاکی را وقف به تعمیرات نموده یا در آمدی را برای تعمیر آن آبانبار مقرر میداشتهاست(عطارها،1385،ص2). اداره، تعمیر و آبگیری آبانبار یک فعالیت خودجوش مردمی بود که بارویکرد تعاون و فعالیت جمعی مردم سامان میگرفت.
در کاشان آب انبار به دست افرادخیر احداث و وقف ميشده و شخص واقف مقدار ي از املاك و دارايي خود را جهت حفظ آبانبار و به نام آن وقف میکرد. ساخت آبانبار هميشه با نيت خيرخواهي همراه بوده است. باني آن را ساخته است تا تعدادی از مردم اعم از مسلمان و غیر مسلمان از آن استفاده كنند و دعاي خيري براي او بفرستند. اهميت آب انبارها و هزينه آبگيري آنها از دیرباز افراد خیر را به فكر چاره انديشي انداخته و در كنار هر آب انباری، گذری و مغازهاي ايجاد نموده و آنها را وقف بر آن كردهاند تا در طول زمان اين سنت حسنه يعني آبگيري از آب انبارها ادامه پيدا نموده و در تابستان هاي گرم و طاقت فرسا، رهگذران تشنه را سیراب نماید. اضافه بر آن سقاهايي درگذشته در اين منطقه بودهاند كه با مشك آب را از آب انبارها به بالا آورده و در بين مردم توز يع م ي نمودند كه اين رسم در ايام محرم در اي ن منطقه هنوز ادامه دارد(خیرخواه آرانی،1385،ص82).
بنابراین زمین آبانبارها وقف بودهاست. جهت واگذاری زمین آبانبار ابتدا باید از شبکه بهداشت، شهرداری و اداره اوقاف مجوز واگذاری دریافت گردد. درآمد حاصل از واگذاری صرف 1- تامین آب شرب، 2- تعمیرو باززندهسازی سایر آبانبارها و 3- امور خیریه میگردد.
آبانبارها به واسطهی موقعیت مکانی و کاربری ویژه خود شکل دهندهی تعاملات اجتماعی میان مردم بودهاند. همواره افرادی که برای برداشت آب به آنجا مراجعه مینمودهاند زمانی فرصت داشتهاند یکدیگر را ببینند و به گفتگو با هم بپردازند. این امر سبب گردیده فضاهایی با کاربری اجتماعی جهت استراحت افراد و گفتگوی میان آنها در پاشیرها و محلهای برداشت آب ساخته شود.

اشعار محلی درمورد آبانبارها

آبانبارها به عنوان یکی از بناهای پراهمیت شهر لار، همواره مورد توجه همگان بودهاند. براین اساس مردم شهر لار اشعار بسیاری را در وصف آنها سرودهاند. شاعران در این اشعار، آبانبارها را نمادی از شهر لار دانسته و به آنها افتخار میکنند. در ادامه به این اشعار اشاره میشود.
گو به زر بنویسند بر درو دیوار شناسنامهی شهر من است آبانبار
همان که حاتم طایی صفت ببخشاید زلال قلب خودش را به مردمی دیندار
به روی قلعهی زیبای اژدها پیکر نشان برج حکایت ز نادر افشار
(شعر از عبدالرضا مفتوحی)

هرکجا برکهای نشسته بر خاک بیشک آنجاست مرز لارستان
گربهارش بگسترد دامن میشود قالی بهارستان
دورباد از تو ای دیار نجیب خشکسالی، بلای لارستان
(شعر از سید مصطفی کشفی )

بركه ها رهنماي خاموشند سپري در برا بر خورشيد
دست سازنده اش توانا بود كه نشانده به ديده، بذر اميد

وضعیت کنونی آبانبارهای شهر لار

آبانبارها در سالهای نه چندان دور یکی از عناصر حیاتی شهرها و شکل دهندهی گذرها و محلات در مناطق گرم و خشک بودهاند، اما امروزه با تامین آب مورد نیاز مردم توسط سیستم لولهکشی شهری، این بناها اندک اندک به دست فراموشی سپرده شدهاند. با فراموشی آنها حاصل قرنها تجربه و مهارت در زمینه معماری بومی و تعامل با طبیعت نیز به فراموشی سپرده شدهاست. آبانبارها نه تنها در حوزههای معماری و سازه بلکه در حوزهی اجتماعی و برقراری تعاملات میان ساکنان یک محله نیز بسیار موفق بودهاند. شاید امروزه امکان استفاده از آبانبارها با کاربری گذشتشان وجود نداشته باشد، اما فنونی در ساخت آنها نهفتهاست که با بهرهگیری از آنها در معماری امروز میتوان به طراحی بناهای با درجه آسایش بالاتر در حین سازگاری بیشتر با محیط پرداخت. علاوه بر موارد فوق پس از شناخت دقیق وضع موجود، نقاط قوت و ضعف آبانبارها میتوان در جهت مرمت، احیا، بهسازی و باززندهسازی آنها اقدام نمود. برای نیل به اهداف فوق ابتدا به بررسی وضعیت موجود آبانبارهای این شهر در تمام ابعاد شهری، معماری، سازهای و تاسیساتی پرداخته شدهاست. نتیجهی این مطالعات پایهی مطالعات بعدی جهت ارائهی طرحهای احیا و باززنده سازی آبانبارها میباشد.
در حال حاضر حدود هشتاد آبانبار در شهر لار باقی ماندهاست. اطلاعات هریک از این آبانبارها شامل ابعاد و اندازه، زمان ساخت، ویژگیهای ظاهری، شماره و تاریخ ثبت، موقعیت شهری و پلان ونما در جداولی جداگانه مرتب شده و در پیوست ارائه گردیدهاست. در اطلاعات ارائه شده در این بخش، وضعیت کنونی آبانبارها مد نظر بودهاست، اما در مواردی که عکس یا اسنادی از گذشتهی وضعیت بنا در دست بوده، به توضیح شرایط و ویژگیهای بنا در آن زمان نیز پرداخته شدهاست. در شناسایی وضع موجود آبانبارها مشکلات بسیاری وجود دارد که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره نمود. اصولا گنبد آبانبارها باید متقارن و در تمام جهات یکسان باشد، اما به دلیل مرمتهای صورت گرفته در سالهای متمادی، متاسفانه امروزه گنبد بعضی از آنها به طور کلی تغییر شکل داده، به گونهای که در بعضی موارد به نظر میرسد گنبد به یک سمت متمایل شدهاست. البته این انحراف به دلیل اجرای مکرر پوشش رویین آبانبارها میباشد و سازه اصلی گنبد تغییری نداشتهاست. امروزه دهانه تمام آبانبارها برای تامین ایمنی و جلوگیری از سقوط افراد، با مصالح بنایی و در بعضی موارد با نصب درهای فلزی مسدود گشتهاست. این امر سبب گردیده بررسی ویژگیهای داخلی آبانبار مانند عمق مخزن و دریچههای ورود و خروج آب با مشکل مواجه گردد. مشکل دیگر الحاق اتاقکهایی جدید به آبانبارها جهت نصب پمپ، آبسردکن و مخزن ذخیره آب میباشد. این اتاقکها که اغلب سیمانی و با سقف ایرانیت میباشند، وجههی چندان جالبی نداشته و تقریبا عناصر جدید آبانبارهای مورد استفاده به حساب میآیند.
نام و ویژگی آبانبارهای تخریب شده

در سالهای اخیر به دلایل مختلفی از جمله خیابانکشی، تعریض خیابان، بی توجهی به بنا و … بسیاری از آبانبارها تخریب گشتهاند. در زیر به معرفی این آبانبارها و توصیف مختصر آنها پرداخته شدهاست.
آبانبار امامزاده: این آبانبار که دارای دهنشیر بودهاست، در کنار امامزاده میر علی بن حسبن واقع گردیده بود. متاسفانه در سال 1380 به منظور خیابانکشی و مرمت بنای امامزده آبانبار توسط شهردار وقت تخریب گردیدهاست.
آبانبار مسگری: این آبانبار که از نظر معماری بسیار جالب ومنحصر به فرد بود، در محله آرد فروشان و در ضلع غربی بازار قیصریه قرار داشتهاست. متاسفانه چندین سال قبل توسط شهر دار وقت تخریب گردیدهاست.
آبانبار فتحعلی خان(کل): این آبانبار در خیابان هنگ، بعد از پاسگاه نیروی انتظامی واقع گردیدهبود. بنا متعلق به دور قاجاریه بوده و در تاریخ 19 مرداد 1384 به شماره 12745 به ثبت رسیده، اما متاسفانه به دلیل بیتوجهی به آبانبار، امروزه تخریب گردیده است. در ادامه گزارش اداره میراث فرهنگی در مورد بنا که پیش از تخریب آن، تهیه گردیده، آورده شدهاست. “سالها پیش سقف برکه فرو ریخته و به

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir