شیوه دورچین
9
تزئینات
فاقد تزئینات خاص
دارای تزئینات پرکار در سردرها
10
الحاقات
فاقد الحاقاتی خاص
دارای چاه هرز آب و سرریز
11
شکل
گنبد تنها نقطه عطف بنا، گنبد به همراه میلک بالای آن خط آسمانی ساده اما شاخص ایجاد مینماید
بادگیرها و گنبد خط آسمانی متنوع ایجاد نموده و نقش آبانبار به عنوان یک نشانه شهری را تقویت میکنند
12
هندسه
گنبد و مخزن دایرهای دارای تقارن مرکزی و محوری، قرارگیری دهانهها با زاویه مساوی نسبت به هم
گنبد و مخزن دایرهای دارای تقارن مرکزی و محوری، قرارگیری بادگیرها با زاویه مساوی نسبت به هم
13
تناسبات
نسبت خیز به قطر گنبد بین 4/0 تا 6/0، سردرها با مقیاس انسانی، عمق مخزن برابر قطر دایره مخزن
دارای سردرهای عظیم، نسبت خیز به قطر گنبد 2/1، عمق مخزن برابر قطر دایره مخزن
14
شیوه آبگیری
آبگیری از طریق رودخانههای فصلی
آبگیری از طریق قناتها
15
شیوه برداشت آب
برداشت به صورت دستی و از طریق دهانهها
برداشت از طریق شیرهای نصب شده در پاشیر
16
جهتگیری
جهت دهانهها به سمت باد غالب
جهت بادگیرها به سمت باد غالب
17
تهویه
تهویه از طریق دهانههای برداشت آب و روزنهای تعبیه شده در بالای آنها
تهویه توسط بادگیرها و روزن تعبیه شده بر راس گنبد
18
روشنایی
به دلیل شیوه برداشت نیاز به روشنایی نمیباشد
ساختن بخشی از پلکان بدون سقف، اجرای کانالهای عمودی در مسیر پلکان
19
بهداشت
افزودن خاکستر به آب، پایین بودن کیفیت آب
پوشاندن کامل مخزن، افزودن نمک، خاکستر و … به آب

با توجه به مطالب ارائه شده در بالا میتوان به عنوان جمعبندی به موارد زیر اشاره نمود:
آبانبارها در مراکز محلات و فضاهای شهری، همواره محلی برای برقراری تعاملات اجتماعی بودهاند. با وجود اینکه در شهر لار به آبانبارها به عنوان یک بنای با عملکرد شهری نگریسته نشدهاست، اما این بناها به عنوان نقطه عطفی در مراکز محله، مکانی برای تجمع اهالی بوده و به خوبی نقش خود را در این زمینه ایفا مینمودهاند. نکته جالب دیگری که شاید بتوان از این بررسیها نتیجه گرفت این است که مردم شهر یزد از تمکن مالی بیشتری نسبت به مردم شهر لار برخوردار بودهاند، چرا که آبانبارهای این شهر دارای عناصر بیشتر و تزئینات زیباتری بودهاند. همچنین نتیجه تحقیقات نشان میدهد که آبانبارهای این دو شهر در عین شباهتهای بسیار به یکدیگر، در بسیاری از زمینهها به زیباترین شکل ممکن بومی سازی شدهاند، استادکاران این دو شهر با بهرهگیری از مصالح مناسب، شیوههای اجرا و بخشهای مختلف سعی نمودهاند با کمترین هزینه و به آسانترین صورت، نیاز همشهریان خود را برطرف نمایند. در انتها میتوان اظهار داشت، در آبانبارهای شهر لار سه ویژگی از پنج ویژگی معماری ایرانی که دکتر پیرنیا معرفی نمودهاند، یعنی 1- خودبسندگی(مصالح بوم آورد) 2- پرهیز از بیهودگی 3- نیارش و پیمون و در آبانبارهای یزد نیز ویژگیهای 1- خودبسندگی، 2- مردمواری، 3- نیارش، به بهترین شکل ممکن نمود یافتهاست.

جمعبندی مطالب فصلهای دوم، سوم و چهارم

پس از معرفی کامل آبانبارهای شهر لار و شناسایی وضع موجود هریک، همچنین پس از بررسی مستندات و شواهد تاریخی، نتایج زیر حاصل میآید. این نتایج در سه دستهی کلی ساختاری و اجرایی و معماری و ارائه گردیدهاست.

جمعبندی مطالعات در زمینه ویژگیهای شهری
عملکرد شهری و ارتباط آبانبارهای لار با دیگر عناصر شهری همچون مسجد، تکیه و حسینیه، نسبت به سایر مناطق کشور بسیار کمتر میباشد. در آبانبارهای این شهر به مردم و نیازهای آنها، به عنوان کاربران اصلی توجه زیادی نشدهاست. به عنوان مثال در یزد، با ساخت مکانها و طاقچههایی در پاشیر فضاهایی تعبیه شده که در آنها مردم بتوانند استراحت کنند و حتی به تعاملات اجتماعی با یکدیگر بپردازند، اما در لار شاهد اینگونه فضاها نیستیم. به عبارت دیگر در طراحی این بناها در شهر لار، انسان و رفع نیازهای عملکردی او، همچنین تعاملات او با سایر همشهریانش دغدغه سازندگان نبودهاست. حتی در اطراف دهانهها نیز فضاهای با کاربری جمعی و عمومی جهت استراحت و برقراری تعاملات اجتماعی دیده نمیشود.
جمعبندی مطالعات در زمینه ویژگیهای سازهای
آبانبارهای شهر لار نمود بارز بومی سازی یک بنا در منطقهای با امکانات و مصالح محدود میباشند. همانگونه که میدانیم احداث بناهای گنبدی، که نیاز به اجرای منحنی کاملا متقارن و پایدار دارند به وسیلهی سنگ(که دارای ابعاد نسبتا بزرگتری نسبت به سایر مصالح میباشد) بسیار دشوار است، چه بسا در آبانبارها نیاز است این ساخت و ساز در ارتفاعات بالا و بدون داربست اجرا گردد. به دلیل سنگینی وزن هریک از قطعات، کار در ارتفاعات بالا دشوارتر میشود. با این وجود سازندگان آبانبارها به بهترین شکل ممکن این مصالح را بکار بردهاند و بناهایی را ساختهاند که با گذشت قرنها همچنان استوار، پابرجا ایستادهاند. لازم به ذکر است که آبانبارها تنها بناهای سنگی لارستان میباشند، خانهها، مغازهها، مساجد، همه و همه با خشت و آجر ساخته شدهاند. مزایای بکارگیری سنگ به قرار زیر میباشد: در این منطقه سنگ فراوان بوده بنابراین مصالحی ارزان میباشد(استفاده از مصالح بوم آورد)، بهرهگیری از آن برعکس تولید آجر، نیاز به امکانات خاص ندارد، نسبت به سایر مصالح در برابر رطوبت از دوام بیشتری برخوردار است و علاوه بر آن به راحتی قابل شکلپذیری است.
جمعبندی مطالعات در زمینهی ویژگیهای معماری و عناصر فرمی
الف: معماری این منطقه یک معماری ساده و عاری از تزئینات خاص میباشد، ظاهرا معماران بیشتر به ویژگیهای عملکردی بناها توجه داشتهاند. آبانبارها نیز به همین شکل، به صورت ساده و عاری از هرگونه تزئینات مجلل ساختهشدهاند. در شهر یزد و کاشان، علاوه بر سردر، سطح خارجی بعضی آبانبارها به وسیلهی آجر فرش و با طرحهای گوناگون تزئین شدهاست. اما در لار تقریبا در هیچ قسمت آبانبارها تزئینات وجود ندارد. شاید به دلیل زلزله خیز بودن منطقه، در ساخت بناها بیشتر به سازه و استحکام توجه میشدهاست، تا به موارد ظاهری و تزئیناتی که در بهترین حالت دوامشان چندین ساله است. دلیل دیگر آن نیز احتمالا کمبود تنوع مصالح در منطقه بودهاست. این بناها در مختصرترین شکل ممکن خود بومی سازی شدهاند(پرهیز از بیهودگی). نیاز به حجم زیادی از آب “ساخت مخزن ” خنک “ساخت گنبد” و راهی برای برداشت آب ساخت دهانهها، بدون هیچ عنصر اضافهای دیگر.
ب: به طور کلی آبانبارهای این شهر دارای چهار عنصر عمومی مخزن، گنبد، دهانه و میلک میباشند. در ادامه هریک از این عناصر به صورت جداگانه مورد بررسی قرار داده میشود تا در صورت امکان علاوه بر گونهبندی هر یک از آنها بتوان تاریخ ساخت آبانبارهای نامشخص را نیز بر اساس شواهد بدست آمده تعیین نمود.
گنبد و پشت بند مهاری: در جدول زیر آبانبارهای با مخزن دایرهای بر اساس دوره ساخت و شکل کلی گنبد دستهبندی شدهاند. به طور کلی نوع قوس گنبدها بسیار متفاوت میباشد. علاوه بر آن به دلیل مرمت مکرر پوشش خارجی آبانبارها در سالهای قبل، شکل گنبدها اندکی تغییر داشتهاست. در جدول ارائه شده در پیوست 2، نسبت خیز به ارتفاع گنبدها محاسبه گردیدهاست. طبق نمودار مشخص میشود که گنبد 60%آبانبارها دارای ارتفاع متوسط بوده و خیز آنها بین 5/0و6/0 میباشد.34 % آنها دارای گنبد با ارتفاع کوتاه بوده و خیز آنها 4/0 میباشد. سایر آبانبارها که تعداد آنها بسیار کم میباشد نیز دارای گنبد با ارتفاع بلند میباشند.
پشت بند مهاری گنبد، عنصر دیگری است که در شکل ظاهری آبانبار تاثیرگذار میباشد. این پشت بند نیز در نوع خود دارای تنوع بسیار میباشد. متاسفانه بخشهای زیرین این عنصر همچون دهانهها، به دلیل بالا آمدن سطح خیابانها، در زیر زمین مدفون شده است. پشتبندها را با توجه به ارتفاع آنها میتوان به سه دسته کوتاه(کمتر از یک متر)، متوسط(بین یک تا دو متر) و بلند(بیشتر از دو متر) تقسیم نمود. از نظر شکلی نیز، پشتبندها به سه دسته تقسیم میشوند: پشتبندهای سادهی ساخته شده در یک طراز ارتفاعی، پشتبندهای سادهی ساخته شده در دو یا سه طراز ارتفاعی و پشتبندهای دارای تزئینات که تنها در دو آبانبار قنبر بیگی و شش فخ دیده میشود.
دهانهها: یکی از عناصر اصلی آبانبارها و تنها راه دسترسی به آب درون مخزن میباشند. متاسفانه به دلیل آسفالت خیابانها و بالا آمدن سطح زمین، در بسیاری از آبانبارها، دهانههای اصلی و قدیمی مصدود گشتهاست و در بعضی موارد نیز بر روی دهانههای قدیمی، دهانههای جدید و در ارتفاع بالاتر ساخته شدهاست. در مواردی دیده میشود که طی چند دهه اخیر دهانههای یک آبانبار بارها مرمت گشته و در ارتفاعی بالاتر ساخته شدهاند. این تغییرات سبب گشته بعضی آبانبارها دارای چهار دهانه با چهار ارتفاع و شکل قوس متفاوت باشند. بنابر دلایل فوق بررسی این جزء آبانبارها بسیار مشکل میباشد و نمیتوان به طور دقیق به گونهشناسی آنها در ادوار مختلف تاریخی پرداخت.
در جدول شماره 3 شکل کلی دهانههای تمام آبانبارهای این شهر به تفکیک دوره تاریخی نشان داده شدهاست. در این جدول آبانبارهایی که در دهانه برداشت آب دارای سکویی برای نشستن میباشند به رنگ قرمز نشان داده شدهاند. امروزه به دلیل تامین ایمنی، دهانهها با مصالح بنایی یا دربهای فلزی مسدود گشتهاند. از نظر شکلی تقریبا تمام آنها یکسان بوده و دارای یک سردر ساده با قوسی که اغلب پنج اوهفت است، میباشند. بسته به عرض دهانه قوس سردر کند و یا تند (خفته یا دارای خیز بیشتر) اجرا شدهاست. عرض دهانهها به طور متوسط 2/1 و ضخامت جرزهای دو طرف سردر نیم متر میباشد.

میلک: همانگونه که اشاره گردید این عنصر تنها مختص آبانبارهای جنوب کشور است و در آبانبارهای مناطق مرکزی و شمالی وجود ندارد. حدود ده سال پیش رواج شایعهای مبتنی بر پنهان نمودن مقداری سکه در میلکها توسط واقف آبانبار، برای تعمیرات احتمالی بنا در سالهای پس از ساخت، موجب گردید بعضی اهالی به امید یافتن سکه، میلکها را تخریب نمایند. به همین دلیل میلکبسیاری از آبانبارها اکنون از بین رفتهاست. جالب آنجاست که هیچ چیز در آنها وجود نداشته است.
میلکها از سنگ تراشیده ساخته شدهاند و به طور کلی از دو بخش ساقه و (راس) سر، تشکیل یافتهاند. مقطع ساقهی آنها به دو شکل مربع و دایره میباشد، اما شکل راس آنها بسیار متفاوت است. با یک تقریب کلی میتوان شکل راس میلکها را به هشت گروه، که در تصویر شماره نشان داده شدهاست، تقسیم نمود. میلکهای دو آبانبار معتمد و عباسپور دارای طرحهای حجاری شده میباشند.
با توجه به شکل ظاهری میلکها نتایج زیر حاصل میگردد: از هشت برکهی باقیماندهای که طبق اظهارات میراث فرهنگی قطعا متعلق به دوره صفویه است، میلک چهارتای آنها به شکل چهار وجهی و چهارتای دیگر با محیط دایره میباشد. بخش

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir