هدایت آب باران به درون مخزن صورت گیرد. بدین صورت که مخزنهایی در درون زمین احداث شده و به مسیلهای کوچک سیلابی ارتباط داده میشوند؛ در زمان بارش باران و جریانهای کوچک سیلابی آب انبار پر و آب ذخیره میگردد(کاظمی و همکاران، 1390، ص7). در منطقه لارستان باران، دارای ریزش سریع و کوتاه مدت و بسیار نادر است، اگر مردم و مامورین مواظب نباشند، اغلب فرصت برای هدایت آب باران به داخل آبانبار از دست میرود و در بعضی درهها آب سیل با سرعت به طرف دریا رفته و مسیل چند ساعت بعد خشک میشود و دیگر تا سال بعد از آب خبری نخواهد بود. لذا مردم با عجله، پس از عبور آب اول، آب را به داخل آبانبارها سرازیر میکنند. بعد از چند روز گل و لای آب ته نشین میگردد و در ضمن این عمل (تصفیه خود به خود) آب صاف و زلال شده و قابل استفاده میگردد( مسرت، 1389، ص103)
ب) پرکردن با آب چاههای دیگر(دستی): برخی از آبانبارهای شهر لار که بدلیل خشکسالی و یا تخریب مسیرهایی که توسط آنها پر میشدهاند، دیگر آبگیری نمیشوند، با آوردن آب از چاههای اطراف پر میگردند. این کاربا حمایت افراد خیر انجام میگیرد. به دلیل نامناسب بودن آب لوله کشی شهر برای شرب اکثر ساکنان بافت قدیم، برای مصارف روزانه خود از این آب استفاده میکنند.

گونه شناسی بر اساس نحوه برداشت آب(دسترسی)

این گونه از آبانبارها به سه دسته زیر تقسیم میگردند.
الف) دسترسی مستقیم ( برداشت دستی): در آبانبارهای شهر لار تعدادي بازشو يا روزنه در بخش پايين گنبد، براي دسترسي به آب در نظر گرفته شده است. از اين روزنهها ميتوان وارد آبانبار شد و با انداختن دلوي كه به طناب بسته شده به داخل مخزن، آب برداشت نمود. در آبانبارهاي مدور روزنهها بين 1 تا 6 عدد و در آبانبارهاي چهارگوش بين 1 تا 4 عدد ميباشند. لازم به ذکر است که این روش برداشت از نظر بهداشتی چندان مطلوب نمیباشد(کاظمی و همکاران، 1390، ص7).
ب) برداشت از طریق پاشیر: در این گونه آبانبارها برداشت آب به طور غیر مستقیم و از طریق پلکان که به پاشیر ارتباط داشته صورت میگرفته است. در اين نوع دسترسي مصرف كنندگان با گذر از چند پله به قسمت پاشير در زير زمين ميرسند. در پاشیر از طریق شیرهای برنجی متصل به مخزن، آب برداشت میشود. در لارستان اين شيوه دسترسي كه به آن، دهنشير نيز ميگويند، رواج زيادي ندارد و اين نشان دهنده عدم استقبال مصرف كنندگان از آن بوده است.
ج) پمب برقي و مخزن: اين روش اخيراً در آبانبارهاي شهر لار مرسوم گشته است. بدین ترتیب که با نصب پمپ برقي و لولهكشي، آب را از مخزن آبانبار به درون مخازن گالوانيزهاي كه در نزديكي آب انبار نصب شده است، انتقال ميدهند. از مزایای این روش این است که با زدن ظرف به داخل آبانبار، آب آلوده نمیگردد و برداشت آن آسانتر میشود(کاظمی و همکاران، 1390، ص7).

دستهبندی بر اساس چگونگی تهویه آبانبار

در زمینهی تهویه و تبرید آبانبارها دو مسئله مهم وجود دارد؛ مورد اول تعویض هوای راکد و ساکن درون مخزن و دیگری خنک نمودن آب میباشد. حبس بودن فضای داخل مخزن به ویژه در روزهای آفتابی، آب را بسیار گرم میکند. افزون بر آن گرما و رطوبت بسیار زیاد داخل مخزن به مصالح و بدنه آن نیز آسیب میرساند. از این روی آبانبارها به دریچههای تهویه و یا بادگیرها نیاز دارند(قبادیان، 13، 305).
الف) آبانبارهای دارای بادگیر: این گونه آبانبارها برای تهویه هوای درون آبانبار و تبرید آب موجود در مخزن دارای بادگیر هستند و بنا بر تعداد بادگیر تقسیمبندی میشوند. دهقاني با بررسي عملكرد بادگيرها و آبانبارها به اين نكته اشاره مينمايد كه دماي آب آبانبار تابعي از حجم مخزن، دماي آب اوليه وارد شده به مخزن، نوع خاك منطقه و مقدار رطوبت آن و نرخ برداشت آب از مخزن ميباشد. در كل با توجه به بالا بودن درجه حرارت در تابستان، دماي آب آشاميدني خروجي از آبانبار مطلوب بوده-است(مسرت، 1389، ص 197).
ب) آب انبارهای بدون بادگیر: آبانبارهایی که بادگیر ندارند، برای تهویه و تبرید آب از روزنههایی که در سقف یا بدنه مخزن تعبیه شدهاند، کمک میگیرند. تمام آبانبارهای شهر لار به جز آبانبار معتمد، بدون بادگیر میباشند.

گونه شناسی براساس ارتفاع گنبد

آبانبارهای این گونه خود به سه دسته تقسیم میشوند.
الف) گنبد خفته: گنبد اکثر آبانبارهای لارستان به این شکل ساخته شدهاست. در این گونه آبانبارها اندازه خیز گنبد از قطر آن کمتر میباشد، به عبارت دیگر نسبت خیز/(قطر ) کمتر از 5/0 و اکثرا برابر4/0 میباشد. قوس این نوع گنبدها معمولا پنج اوهفت است. (قطر گنبد خیز گنبد) (تصویر شماره19).
ب) گنبد متوسط: گنبدهایی که در آنها خیز برابر قطر گنبد میباشد، این نوع گنبدها به نیمکره نزدیکترند. به عبارت دیگر نسبت خیز/(قطر ) برابر 5/0 میباشد(ارتفاع گنبد شعاع گنبد).
ج)گنبد بلند: گنبدهایی که در آنها ارتفاع گنبد برابر قطر گنبد میباشد. به عبارت دیگر در این آبانبارها نسبتخیز/(قطر ) تقریبا برابر1 است ( ارتفاع گنبد = قطر گنبد)(تصویر شماره20).

دستهبندی آبانبارها بر اساس نوع مصرف آب

الف) شرب: كمبود آب آشاميدني در منطقه لارستان و گرايش ساكنان منطقه به استفاده از آب باران بهدليل كيفيت آب و طعم شيرين آن بهعنوان عادت ديرين در زندگي استفاده كنندگان درآمده و نسلها در ميان خانوادهها پايدار مانده است. از اينرو آب تعدادی از آبانبارهاي فعال شهر لار، فقط براي آشاميدن استفاده ميشود(کاظمی و همکاران، 1390، ص9).
ب) ساير مصارف: آب بعضی آبانبارها جهت دام و آبیاری گیاهان استفاده میشدهاست. این آبانبارها اغلب آبانبارهای با مخزن مستطیلی بودهاند.

دستهبندی آبانبارها بر اساس وضعیت فعلی

الف) فعال: در منطقه لارستان كمبود شديد منابع آب آشاميدني و كيفيت نامناسب اين منابع، باعث شده تا مردم به استفاده از آبانبارها به عنوان منابع تامین کننده آب همچنان ادامه دهند. اين آبانبارها كه در ماههاي خشك و گرم سال پذيراي استفاده كنندگان ميباشند، در زمرة آبانبارهاي فعال قرار ميگيرند.
ب) نيمه فعال: تعدادي از آبانبارها با اينكه در فصول بارش از طريق كانال يا به صورت خودبهخودي از آب باران پر ميشوند اما به دليل عدم رسيدگي و لايبرداري و آلودگيهاي احتمالي، آب جمعآوري شده داخل مخزن قابل آشاميدن نميباشد. در حال حاضر آب بعضي از اين آبانبارها براي ساختمان سازي و فضاي سبز، مصرف ميشود.
ج) غيرفعال: تغيير در بافت شهرها و آباديها و ايجاد خيابانها، كوچهها و ساختمانهاي جديد باعث شده تا مسيلها و كانالهاي هدايت كننده آب به بعضي آبانبارها مسدود يا بهطور كلي مخروب گردند. خالي ماندن مخزن از آب، اين آبانبارها را تقريباً به حالت متروكه درآورده و موجب صدمه ديدن ساختمان آنها شده است(کاظمی و همکاران، 1390، ص9).

آبانبار در سفرنامهها

در این بخش به منظور شناسایی هرچه بهتر آبانبارهای شهر لار به بررسی مطالب نقل شده در ارتباط با آنها در سفرنامهها پرداخته شدهاست. همان گونه که پیش از این اشاره گردید به دلیل زلزله خیز بودن منطقه لارستان17، همچنین تغییرات زیاد اعمال شده در طول سالیان بر آبانبارها، مطالعه و بررسی وضعیت آنها در سالیان گذشته امری ضروری به نظر میرسد. متاسفانه سفرنامههای موجود که در آنها از آبانبار سخن به میان آمدهاست، متعلق به سالهای پس از 989 قمری یعنی دوره حکومتی صفویان میباشند.
سفرنامهی جان نیوبری (1581میلادی، 989 قمری): گرداگرد شهر باغهای بسیاری دیده میشود که همگی با آب آبانبارها آبیاری میشوند، زیرا آب دیگری در آنجا وجود ندارد. (تاریخ مفصل لارستان،1385، ص627)
سفرنامهی دن گارسیا دوسیلوا فیگوئروا (1614میلادی، 1023قمری): در سفرنامه فیگوئرا در زمینهی منابع تامین آب شهر لار، سه نکتهی زیر بیان گردیدهاست.
آب چاههای این منطقه شور است.
در آبانبار کاروانسرای گچین با وجود فصل گرم مقداری آب بسیار گوارا که زلالتر و خنکتر از آن نمیشد، وجود داشت(آب انبار جدید الاحداث بوده است). (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص635)
در منازل متمکنین آب انبارهای اختصاصی هست. آب آنها بهترین آب دنیا بود. (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص653)
در سفرنامهی پیترو دولاواله چگونگی آب رسانی به خانهها به طور مختصر شرح داده شده است: “در شهر خیابانهای نسبتا بزرگتری هست که در میانشان خندقی تعبیه کرده بودند تا به هنگام بارندگی، آب جاری از کوهستانهای مجاور از داخل آن بگذرد. خندقها دارای کانالها یا راه آبهایی بزرگ و کوچک به نسبت خانههای دو طرف بودند، که از طریق آنها، آب به داخل خانهها سرازیر میشد.” (برگرفته از سفرنامه پیتر دولاواله، 1621میلادی، 1031 قمری)(تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص719)
سرتوماس هربرت (1628میلادی، 1038 هجری) نیز در سفرنامه خود به کیفیت بسیار بد آب در منطقه لارستان اشاره نموده است. او اظهار میدارد: کیفیت آب بسیار نامرغوب است و مزهی بد و نامطبوعی دارد. این آب موجب بیماریهای بسیار میگردد(تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص773و774).
سفرنامهی ژوهان آلبرشت فن ماندلسلو (1638میلادی، 1048قمری): “مردم این شهر آب آشامیدنی خود را از برکهها به دست میآورند که معمولا بهداشتی نیست و بر اثر آشامیدن این آب کرمی کوچک در پا و پوست آنها درست میشود که بیرون آمدن آن از زیر پوست، با درد شدید همراه است و بهبودی این نوع مرض نیز به سادگی انجام نمیپذیرد. از این رو به نظر میرسد که ما ناگزیر بودیم آب را ابتدا گرم و سپس سرد کرده آن را بنوشیم”. (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص776)
سفرنامهی ژان تونو ( 1665میلادی، 1076 قمری): “دراین شهر آب آشامیدنی بسیار بد است، زیرا آنها تنها آب آبانبار مصرف میکنند که بسیار ناسالم است و بهتر است که یک آهن گدازان را در آن فرو کرد و با یک پارچه آن را صاف کرد؛ زیرا کرمهایی در آن آب زاد و ولد میکنند که بلعیده میشوند و به تدریج بین گوشت و پوست جای میگیرند، نه تنها در پا قرار میگیرند، بلکه همچنین در دیگر قسمتهای بدن نیز ایجاد میشوند. ما به سهم خودمان آب خوب در آنجا نوشیدیم، به خاطر بارانی که در روزی که مارسیدیم، بارید. ” (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص776). سفرنامهی جان اشتروین(1672میلادی، 1083 قمری): “آب باران را در آب انبارها نگه میدارند و آبانبارها هم فقط به دستور حاکم باز میشوند و هرچند این آب بسیار آلوده است، حتی قطرهای از آن به هدر نمیرود. این آب به قدری فاسد و آلوده است که موجب ورمهایی به اندازهی دو ذرع ( 1/18 سانتیمتر) بین گوشت و پوست میشود. این ورمها در پا و ران به وجود میآید.” (تاریخ مفصل لارستان، 1385، ص759).
سفرنامهی جان فرایر (1677میلادی، 1088قمری): “آب آشامیدنی مردم از باران تامین میشود که در برکهها جمع میگردند. هزینه ساخت آبانبارها در این ناحیه بیشتر از

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir