احتياج به نور براي رشد و نمو دارند، بنابراين در اين آب انبار ها از بين مي روند.
2 – به واسطه جاذبه زمين، املاح و ذرات موجود در آب ته نشين ميشوند. همچنين بر روي آب، نمك و آهك ميريختند تا مانند كلر باكتري ها را در آب از بين ببرند. بنابراين تصفيه آب هم از طريق فيزيكي و هم شيميايي صورت ميگرفته است. البته شايان ذكر است كه در همه آب انبارها موارد بهداشتي به يك ميزان رعايت نمي شده.
3 – با قرار دادن مخزن آب انبار در داخل زمين و تهويه هواي داخل آن، آب آب انبار در زمستان يخ نمي زده و در تابستان نيز براي آشاميدن خنك بوده است. دليل اين مطلب در دو قسمت بعدي همين مقاله ذكر خواهد شد.
اما در شهر لار از آنجا که دهانههای برداشت آب مستقیما به مخازن ارتباط داشتهاند موجب ورود نور و آلودگیهای دیگر به آبانبار شده و سبب کاهش کیفیت آب میگردیدهاند. در این شهر به منظور تصفیه آب نمک یا زغال اضافه نمیگردیده و تنها گاهی موارد، اندکی خاکستر به آب مخزن افزوده میشدهاست.

نگهداری و مرمت آبانبار

از آنجا که آبانبارها در نزد اهالی شهر لار دارای اهمیت بسیار بودهاند، ساکنان محله هر چند سال یک بار به مرمت آنها میپرداختهاند. هزینهی این مرمت یا توسط افراد خیر پرداخت میشده و یا توسط اهالی محل جمعآوری میگردیدهاست. وجود کتیبههای حاکی از مرمت آبانبارها بر سردر بعضی از آنها گواه این مطلب میباشد. لازم به ذکر است که بیشتر اقدامات مرمتی مربوط به بازسازی پوشش کاهگلی گنبد بودهاست. در سالهای اخیر نیز چند آبانبار که هنوز مورد استفاده میباشند با هزینهی اهالی محل مرمت شدهاند. متاسفانه در مرمت این آبانبارها به اصول مرمتی توجهی نشدهاست. حتی به جای پوشش کاهگل یا مصالحی همرنگ و شبیه به آن از سیمان سفید و خاکستری استفاده شدهاست. از آن جمله میتوان به آبانبارهای محله آردفروشان، آبانبار معتمد و چهاربرکه کوی گاله اشاره نمود.
یکی از اقدامات مهم در نگهداری آبانبارها، لایروبی مخزن آبانبار میباشد. برای پاک کردن مخزن آبانبار معمولا صبر میکنند تا آب به حدی برسد که دیگر امکان برداشت آن نباشد. در این حالت لجن را به وسیلهی سطل یا دلو و به کمک قرقره از طریق روزن بالای دهانهها به خارج منتقل میکنند. پس از تمیز کردن آبانبار کف آنرا کاملا شسته و برای باران سال بعد آماده میگذاردند(راستی،1389،ص8). امروزه عملیات لایروبی توسط بالابرهای برقی، صورت میپذیرد(تصویر شماره15).

گونه شناسی آبانبارهای شهر لار

مردمان شهر لار جهت مقابله با کم آبی این منطقه به ساخت آبانبارها پرداختهاند. اصولا آبانبارها از جمله عناصر حیاتی این شهر بودهاند و تداوم زندگی مردم بدانها وابسته بودهاست. در جای جای این شهر آبانبارهای گوناگون و بسیار متنوع دیده میشود که هریک زیبایی خاص خود را دارند. کارشناسان معماری، شهرسازی، تاریخ، سازه و … آب انبارها را بسته به کارکرد، بهرهوری، میزان آبگیری، نحوه قرارگیری پلکان و دیگر فضاها، نوع دسترسی به آب، شکل مخزن و پوشش گنبد، شیوه و نوع آبرسانی، موقعیت خاص در شهر و محله، اندازه، شیوههای تهویه و تبرید آب و نیز از نظر تزئینات و مصالح به سبکها و گونههای مختلفی تقسیم کردهاند. آبانبارهای شهر لار، از نظر ساختاری دارای تفاوتهایی با آبانبارهای سایر شهرهای کشور میباشند. عمدهترین این تفاوتها مربوط به نحوه برداشت آب است. در سایر نقاط کشور برداشت آب تماما از طریق پاشیر صورت میپذیرفته، اما در اغلب آبانبارهای لارستان برداشت به صورت دستی بودهاست. مورد دیگر عدم بهرهگیری از بادگیر در آبانبارهای این شهر میباشد. بجز یک مورد سایر آبانبارها قافد بادگیر میباشند. به طور کلی آبانبارهای این شهر را ميتوان بسته به بهرهوري، نوع پوشش، شكل و حجم مخزن، نوع دسترسي، روش آبرساني، نوع تهويه، وضعيت فعلي و نوع مصرف آب دستهبندي نمود.

دستهبندی براساس بهرهوری:

در این دستهبندی آبانبارها به دو زیر مجموعه تقسیم میشوند.
الف) همگانی(عمومی): کلیه آب انبارهای موجود، به غیر از آبانبارهای خانگی را میتوان همگانی دانست. عموم مردم اعم از مردم یک منطقه، یک محله و یا کاروانیان از هر طبقه و صنفی از این آبانبارها بهره میبردند. آبانبارهای عمومی جزو بناهای عامالمنفعه هستند که به وسیله نیکوکاران، فرمانروایان و دولتمندان ساخته میشدند و معمولا دارای بنای بزرگ و چشمگیری بودهاند(مسرت، 1389، 114).
ب) خصوصی(شخصی): به آبانبارهای خانگی اطلاق میشود که در املاک شخصی(خانهها و گاهی باغها) و به قصد بهرهوری مالکان، صاحبان و اعضای خانواده ساخته میشده است. منبع تامین آب این آبانبارها، همانند سایر آبانبارهای شهر لار آب باران میباشد. آب اين آب انبارها براي شرب بوده و در صورت ازدياد براي آبياري باغچه و شستشو نيز كاربرد داشتهاند. از آنجا که این آبانبارها اغلب در زیر حیاط و فضاهای مسکونی ساخته شدهاند، مستطیلی میباشند تا سقف آنها بتواند توانایی تحمل بار دیوارهای خانه، که برروی آن قرار میگیرد را داشته باشد. به دلیل ته نشین شدن گل و لای، آبانبارهای خانگی به مرور پر میشدهاند، به همین دلیل در سالهای بعد، از آنها به عنوان سرداب و مکانی خنک استفاده میشدهاست. در بعضی خانهها نیز پس از خالی شدن آبانبار از فضای آن به عنوان انبار کاه و … استفاده میشده است. نمونهی این آبانبار در محله قنبربیگی و در خانهی کامجو قرار دارد. این آبانبار مستطیلی به عرض حدود سه متر و به شکل مستطیل کشیده از زیر حیاط این خانه شروع شده و پس از عبور از سطح زیرین سه خانه به رودخانه رسیده و از آنجا آبگیری میشده است. هر سه خانهای که آبانبار از زیر آنها عبور میکند، دارای دهانههای برداشت آب میباشند. در این آبانبارها، برداشت آب به صورت دستی بوده و با سطل از دهانهای که درحیاط واقع شده بود، آب برداشت میگردیدهاست(تصویر شماره16).

دستهبندی بر اساس شکل مخزن

مخزن، محل ذخیره كردن آب و اصليترين عنصر در شكلگيري آبانبار است. آبانبارهای این گروه به چهار زیر مجموعهی مخزن استوانه، مخزن مکعب، مخزن هشت وجهی و مخزن مرکب تقسیم میشوند(تصویر شماره17).
الف) مخزن استوانه: در مخازن استوانهاي فشار ناشی از آب درون آن بر تمام بدنه به طور یکنواخت وارد میشود. همچنين عدم وجود كنج در شكلهاي استوانهاي به تامین بهداشت بیشتر آب کمک مینماید(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ب) مخزن مكعب: اين نوع مخازن داراي پلان چهارگوش میباشند. بدلیل پوشش این نوع مخزن با طاق آهنگ، عرض دهانه آن کم میباشد. پلان مستطیل كشيده با توجه به سهولت در ساخت پوشش آن، در ميان سازندگاني كه امكان اجراي پوششهاي تاقي پيچيده را نداشتند، رواج داشتهاست. در شكلهاي چهارگوش مشكل ترك خوردن يا عدم اجراي صحيح كنجها وجود دارد. كنجها محل مناسبي براي تجمع جلبكها و موجودات آبزي هستند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ج) مخزن هشت وجهی: تعداد كمي ازآبانبارها داراي مخزن با پلان هشت ضلعی ميباشند. کمبود این گونه مخازن، شايد به دليل اجراي مشكلتر طرح هشت ضلعی، نياز به دقت در ساخت و همچنين روش اجراي پوشش بر روي آن بوده است. تنها در شهر لار آبانبارهایی با این شکل مخزن ساخته شدهاست. دو نمونه از آن در محله پیرغیب قرار دارد.
د) مخزن مركب(صلیبی): در اين آبانبارها يك مخزن استوانهاي شكل در وسط ساخته شده و چهار مخزن مستطیل كشيده به مخزن مركزي متصل شدهاند. در منطقه لارستان به اين گونه آبانبارها چهاربركه ميگويند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).

دستهبندی بر اساس نوع پوشش

در فرآيند تكامل آبانبارها، حوضها داراي پوشش شدهاند و مجموع پوشش و حوض به آبانبار مصطلح گشتهاست. ساخت پوشش بر روي مخزن كاري مفيد در جهت جلوگيري از تبخير، آلودگي و گرم شدن آب ميباشد(تصویر شماره18).
الف) گنبد: گنبد پوشش اصلي بيشتر آبانبارها در شهر لار ميباشد. قطر زياد دهانه مخزن، نیاز به پوششي درخور، چون گنبد را ايجاب ميكند. علاوه برآن به دلیل عدم نیاز به گوشهسازي و تبديل سطح چهارگوش به دايره، پياده كردن گنبد بر روي قاعده دايره، به سادگی قابل اجرا میباشد (کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ب) مخروط: اين نوع پوشش نيز برروي پلانهاي مدور اجرا ميشود و تفاوت زيادي با گنبد ندارد، تنها سليقه و مهارت سازندگان آبانبار در اجرای آن دخيل بودهاست. در مواردي كه قطر مخزن آبانبار از اندازه معيني تجاوز ميكند، پوشش مخروط راحتتر قابل اجراست. چنانچه پوشش مخروط با ارتفاع زياد اجرا شود، در خنكي آب آبانبار تأثير محسوسي دارد. مانند آبانبار بام بلند در شهر قديم لار كه پوشش مخروطي با ارتفاع تقريبي 10 متر دارد(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
ج) طاق آهنگ(گهوارهاي):پوشش طاق آهنگ براي مخازن با نقشه چهارگوش كشيده مناسب است. اين نوع پوشش سادهترين نوع تاق است و معمولاً به صورت ضربي اجراء ميشود. اين گونه آبانبارها در لارستان به بركه دراز مشهوراند. از آن نمونه ميتوان بركه چهلگزي لار با ابعاد مخزن 3*27 را نام برد(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).
د) كلنبو: پوشش كلنبو براي اجرای سقف آبانبارهاي ستوندار مناسب میباشد. اين پوشش به صورت یک گنبد کوچک، فواصل مربع شكل را ميپوشاند. آبانبارهاي با مخازن صلیبی معمولاً تركيبي از پوشش كلنبو و آهنگ دارند(کاظمی و همکاران، 1390، ص5).

دستهبندی براساس حجم مخزن

اندازه مخزن آبانبارها به عوامل مختلفي چون سعي و توان مالي باني آبانبار، نياز مردم، رواج يك شيوه مشخص ساخت و سطح حوزه آبگير بستگي داشتهاست. در عين حال ميتوان مجموعهاي از چند عامل فوق را در ساخت يك آبانبار مشاهده نمود(کاظمی و همکاران، 1390، ص6). به طور کلی مخازن آبانبارهای شهر لار به سه گونهی کلی تقسیم میشوند.

الف) حجيم: آبانبارهاي حجيم، براي رفع نياز آب اهالي يك محل از چند ماه تا چند سال، ساخته شدهاند. در اين تحقيق آبانبارهايي كه بيش از 1000 مترمكعب ظرفيت دارند، حجيم در نظر گرفتهشدهاند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
ب) كم حجم: آبانبارهاي با حجم كمتر از 100 مترمكعب در اين دسته قرار ميگيرند. در منطقه لارستان ساخت آبانبار اختصاص به طبقه تجارو ثروتمندان نداشته، بلكه فقيرترين افراد جامعه نيز در انديشه ساخت بنايي هرچند كوچك بودهاند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).
ج) متوسط: آبانبارهايي در اين گروه قرار ميگيرند كه حجمي مابين 100 تا 1000 مترمكعب داشته باشند. اكثر آبانبارهاي شهر لار داراي حجم مخزن متوسط ميباشند(کاظمی و همکاران، 1390، ص6).

دستهبندی بر اساس نحوه آبرسانی

آبانبارهای این دسته به دو زیر مجموعه تقسیم میشوند.
الف) آب باران(سیلابها): تقریبا تمام آبانبارهای منطقه لارستان با این روش آبرسانی میشوند. در این روش سعی میشود با ساخت آبانبار در مسیر آبراههها،

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir