فهرست مطالب

عنوان صفحه
مقدمه 1
فصل اول: کلیات 3
1-1-مفاهیم پایه 4
‏1-1-1-آفرینش،خلق 4
1-1-1-1-دراصطلاح حکمت 5
1-1-1-2-کاربرد درنهج البلاغه 6
1-1-2-مفاهیم قریب المضمون 6
1-1-2-1-إبداع 6
1-1-2-1-1-دراصطلاح حکمت 7
1-1-2-1-2-کاربرد درنهج البلاغه 8
1-1-2-2-إنشاء 9
1-1-2-2-1-دراصطلاح حکمت 9
1-1-2-2-2-کاربرد درنهج البلاغه 10
1-1-2-3-ایجاد 11
1-1-2-3-1-دراصطلاح حکمت 11
1-1- 2-3-2-کاربرد درنهج البلاغه 11
1-1-2-4-إخْتِراع‏ 12
1-1-2-4-1-دراصطلاح حکمت 12
1-1-2-4-2-کاربرد درنهج البلاغه 12
1-1-2-5-تکوین‏ 12
1-1-2-5-1-دراصطلاح حکمت 13
1-1-2-5-2-کاربرد درنهج البلاغه 14
1-1-2-6-فیض 14
1-1-2-6-1-دراصطلاح حکمت 14
1-1- 2-6-2-کاربرد درنهج البلاغه 15
1-1-2-7-صنع 15
1-1-2-7-1-در اصطلاح حکمت 15
1-1-2-7-2-کاربرد درنهج البلاغه 16
1-1-3-مفاهیم مرتبط 16
1-1-3-1-حدوث 16
1-1-3-1-1-دراصطلاح حکمت 18
1-1-3-1-2-کاربرد درنهج البلاغه 19
1-1- 3-2-قدم‏ 20
1-1-3-2-1-دراصطلاح حکمت 20
1-1-3-2-2-کاربرد درنهج البلاغه 21
1-1-3-3-تجلّی 21
1-1-3-3-1-دراصطلاح حکمت 22
1-1-3-3-2-کاربرد درنهج البلاغه 23
1-1-3-4-تطوّر 23
1-1-3-4-1-دراصطلاح حکمت 24
1-1-3-4-2-کاربرد درنهج البلاغه 25
1-1-3-5-حلول 26
1-1-3-5-1-دراصطلاح حکمت 26
1-1-3-5-2-کاربرد درنهج البلاغه 26
1-2-مبانی کلی وچارچوبهای نظری مسألهی آفرینش درحکمت سینوی 27
1-2-1-مبانی هستی شناسی 27
1-2-1-1-مسائل مربوط به وجود 28
1-2-1-2-اطلاق وجود براشیاء 28
1-2-1-3-تمایزوجود وماهیت 29
1-2-1-4-نسبت بین وجودوماهیت 30
1-2-1-5-حقیقت واصالت وجود 32
1-2-1-6-تقسیم موجودات به واجب وممکن 33
1-2-2-مبانی دین شناسی 34
1-2-2-1-جایگاه وحی ونبوت درمسألهی آفرینش درحکمت سینوی 34
1-2-2-1-1-عقل فعال منبع علوم وحیانی 36
1-2-2-1-2-برخورداری نبی ازعقل قدسی 37
1-2-2-1-3-چگونگی اتصال نفس باعقل فعال 38
1-2-2-2-جایگاه امامت وعصمت درنزدبوعلی سینا 39
1-3-سیری گذرا براحوال وآثارشیخ الرئیس 43
1-3-1-جایگاه اندیشه ورزی پیرامون مسألهی آفرینش دراحوال او 43
1-3-2-منبعشناسی جایگاه خلقت درآثارابن سینا 46
1-4-کلیاتی پیرامون نهج البلاغه وگردآورنده آن 47
1-4-1-سخنی پیرامون نهج البلاغه 47
1-4-1-1-ویژگیهای نهج البلاغه 47
1-4-1-1-1-کلام فوق بشری 47
1-4-1-1-2-برجستگی ادبی 47
1-4-1-2-وصف خلقت درنهج البلاغه 48
1-4-1-2-1-آفرينش جهان پرتويي از علم وقدرت حق 48
1-4-1-2-2-كيفيت آفرينش جهان و نظام هستي 49
1-4-2-سیدشریف رضی( 50
1-4-2-1-مختصری از زندگی شریفش 50
1-4-2-2-جایگاه حکمت واندیشه های فلسفی-کلامی درآثاروتألیفات سیدرضی( 51
نتیجه فصل 53
فصل دوم: ماهیت آفرینش 54
2-1-نظریه های مختلف درباب آفرینش 55
2-1-1-دیدگاه متکلمین وعلت مخالفت مشائین با آن 56
2-1-1-1-اشکالات وارد بردیدگاه متکلمین 57
2-1-2-حلول وهمه خدایی 58
2-1-3-نظریهی تطوّرو تکامل 58
2-1-4-تجلّی 58
2-1-5-فیض 58
2-2-ماهیت آفرینش از نگاه نهج البلاغه 59
2-2-1-علم الهی و چگونگی ایجاد موجودات 60
2-3-ماهیت آفرینش ازنگاه ابن سینا 61
2-3-1-منشأ پیدایش نظریهی فیض 61
2-3-2-تفسیرنظریهی فیض 63
2-3-2-1-کیفیت صدور کثرت از وحدت 65
2-4-نقد دیدگاه ابن سینا در باب آفرینش بر اساس نهج البلاغه 67
2-5- مقایسه نظریهی فیض و تجلّی 67
2-5-1-کیفیت تجلی و تشأن 69
2-6-تطابق دیدگاه صدرا با دیدگاه امام ( 70
نتیجه فصل 71
فصل سوم: علل آفرینش 72
3-1-اصل علیت در تفکر علوی 76
3-2-اقسام علت 78
3-2-1-علل وجود 80
3-2-1-1-علت فاعلی 80
3-2-1-1-1-علت فاعلی طبیعی 81
3-2-1-1-2-علت فاعلی الهی 81
3-2-1-1-3-اقسام فاعل 82
3-2-1-1-3-1-فاعل بالعنایه 83
3-2-1-1-3-1-1-تفسیرعنایت الهی 83
3-2-1-1-3-2-فاعل بالتجلّی 85
3-2-1-2-علت غایی 86
3-2-1-2-1-علت غایی در طبیعت 86
3-2-1-2-1-1-نظریهی ارسطو دربارهی علت غایى 86
3-2-1-2-2-علت غایی خداوند ازخلقت 88
3-2-1-2-2-1-غایتمندی با توجه به غایت فاعل 89
3-2-1-2-3-1-1-غنای پروردگار 89
3-2-1-2-2-1-2-غرض از خلقت، علم و عشق ذاتی خدا به خیر و کمال 91
3-2-1-2-2-2-غایتمندی با توجه به غایت فعل 92
3-2-1-2-2-2-1-خداوند غایت الغایات است 93
3-2-1-2-2-2-2-وصف غایت الغایات درکلام امیرالمؤمنین(( 96
3-2-1-2-2-2-3-خدای حکیم و غایتمندی در نهج البلاغه 97
3-2-1-3-رابطهی علت غایی با علت فاعلی 98
3-2-2-علل ماهیت 99
3-2-2-1-1-ملاک نیاز معلول به علت 100
3-2-2-1-2-نظریهی امکان ماهوی 100
3-2-2-1-3-ریشه یابی نظریهی فقروجودی درحکمت سینوی 102
3-2-2-1-3-1-فاصله گرفتن ابن سینا ازتفسیر ارسطویی علیت 102
3-2-2-1-3-2-گامی ازامکان ذاتی به سوی فقروجودی 104
3-2-2-2-علت مادی 108
3-2-2-2-1-اثبات هیولا ی اولی 112
3-2-2-2-2-علت مادی عالم درنهج البلاغه 113
3-2-2-3-علت صوری 115
نتیجه فصل 117
فصل چهارم: مراتب آفرینش 118
4-1-اقسام موجودات 119
4-2-(قاعدهی الواحد) یا ربط کثیر به واحد 121
4-3-قاعده الواحد ونقدآن براساس نهج البلاغه 123
4-4-عقول وافلاک کثیر 126
4-5-عالم عقول در حکمت سینوی 128
4-5-1-عقل اول 129
4-5-2-تطبیق عقل اول در روایات با عقل اول در آثار ابن سینا 130
4-5-3-نظریهی افلاک نهگانه 131
4-6- عالم عقول یا فرشتگان درنهج البلاغه 133
4-6-1-ملائکه در نهج البلاغه 133
4-6-1-1-تجرد ملائکه 134
4-6-1-2-زمان خلقت ملائکه 134
4-6-1-3-رؤیت فرشتگان 138
4-6-1-4-خواب فرشتگان 140
4-7-نقد نظریهی افلاک نه گانه و عقول عشره بر اساس نهج البلاغه 143
4-7-1-آسمانهاى هفتگانه 144
4-8-عالم مثال 146
4-8-1-دیدگاه حکماء مشاء 148
4-9-عالم ماده 148
4-9-1-نقش عقل فعال در حیات مادی 148
4-9-2-حدوث وقدم جهان 149
4-9-2-1-اقسام حدوث و قدم 149
4-9-2-1-ادلهی متکلمان بر حدوث جهان 150
4-9-2-2-استدلال ابن سینا بر قدم زمانی عالم 151
4-9-2-3- پذیرش حدوث ذاتی عالم ودلایل آن 152
4-9-3-حدوث عالم از دیدگاه نهج البلاغه 154
4-9-4-کیفیت پیدایش عالم محسوس یا مادی 156
4-9-4-1-عالم طبیعت 158
4-9-4-1-1-طبیعت کل 159
4-9-4-1-2-عنصر کل 159
4-9-4-1-3-ماهیت جسم 160
4-9-4-1-3-1-اقوال مختلف در حقیقت جسم 164
4-9-5-عالم نفوس 165
4-9-5-1-تعریف نفس 166
4-9-5-2-پیدایش نفوس و چگونگی حدوث آن 167
4-9-5-2-1-حدوث روحانی نفوس 169
4-9-5-2-2-دلایل حدوث نفوس 170
4-9-5-3-اقسام نفوس 171
4-9-5-3-1-تکوین نفس نباتی 172
4-9-5-3-2-تکوین نفس حیوانی 172
4-9-5-3-3-نفس انسانی 174
4-9-6-سلسله های بعدی موجودات تا مبدأ کل 176
نتیجه فصل 178
الف) منابع فارسی 179
ب) منابع عربی 184
ج) مقالات 188
د) سایتها 188

مقدمه
مسألهی کیفیت آفرینش از جمله مباحثی است که از آغاز خلقت ذهن بشر با پرسشهایی در موردآن روبرو بوده است واین مسأله موجب شکلگیری مکاتب مختلف فلسفی گردیده است. در این پژوهش به بررسی مسألهی آفرینش از نگاه ابن سینا نمایندهی مکتب فلسفی مشاء و همچنین به بررسی میزان تطابق دیدگاه این فیلسوف با نظریات و بیانات امام علی (در نهج البلاغه که مستقیما از مکتب وحی ونبوت سرچشمه گرفته است می پردازیم. نیز از آنجا که بررسی میزان تطابق اندیشه های یک فیلسوف با آموزههای دینی حائز اهمیت بالایی میباشد؛ اهمیت موضوع روشن میگردد. بنابراین ضرورت، یکی از مهمترین اهداف این پژوهش دستیابی به نقاط اشتراک و افتراق دیدگاه ابن سینا با دیدگاه وحیانی امام علی علیه السلام در نهج البلاغه می باشد. هرچند که چنین مقایسهای در واقع قیاسی مع الفارق میباشد و آموزهای که ازذهن خام بشری سرچشمه گرفته، فاصله ای بسیار با منبع جوشان وحی الهی و تربیت یافتهی دامان نبوت امام علی (دارد. با این وجود و بنابر ضرورتی که بیان گردید؛ یکی از اهداف این پژوهش، بررسی میزان بهرهگیری این فیلسوف مسلمان از همین آموزههای وحیانی می باشد. پرسشهایی که این پژوهش مطرح و به دنبال پاسخ برای آنهاست پیجویی مبانی وچارچوبهای نظریهی آفرینش از دیدگاه این فیلسوف درمیان عباراتی که امام علی (در نهج البلاغه در زمینهی خلقت بیان داشتهاند، میباشد. قرابت وسازگاری نظریات ابن سینا درمسألهی خلقت با آموزههای وحیانی نهج البلاغه، یکی از فرضیات این پژوهش میباشد. فرضیهی دیگر این پژوهش این است؛ که نظریهی فیض وعنایت الهی و پذیرش آن از سوی ابن سینا میتواند راهگشای بسیاری از مباحث کیفیت آفرینش از جمله؛ مسألهی حدوث و قدم عالم باشد.
پیشینهی مسألهی مورد بحث در این موضوع (آفرینش)، به فلاسفهی یونان باز میگردد وهمواره دغدغهی فلاسفهی مختلف چه درغرب و چه درجهان اسلام بوده است. درجهان اسلام همواره سه مکتب فلسفی مشاء، اشراق و متعالیه سعی داشتهاند؛ معضلات فلسفی در این زمینه از جمله؛ خلق ازعدم و حدوث عالم را به گونهای تبیین نمایند. نمایندگان این سه مکتب هریک آثاری از جمله؛ کتب و رسالههای مستقل را به تبیین این موضوع اختصاص دادهاند. این پژوهش نیز به منبعشناسی جایگاه خلقت در آثار سینوی پرداخته است. پس از تتبع درزمینهی موضوع مورد بحث، پژوهشی که بهطور مستقل در قالب پایاننامه یا مقاله به بررسی ابعاد کامل مسألهی آفرینش درحکمت سینوی پرداخته باشد، یافت نشد وپایان نامهها ومقالاتی که مورد مطالعه واقع گردید، هریک به بخشی از این موضوع(مسألهی آفرینش)، از جمله حدوث و قدم عالم، عالم عقول، قاعدهی الواحد وعنایت الهی پرداختهاند. همچنین برخی ازکتبی که در رابطه با این موضوع تألیف شدهاند؛ به آفریش ازابعاد مختلف آن، نگریستهاند؛ اما نگاهی تطبیقی و مقایسهای به این موضوع با نهج البلاغهی شریف نداشتهاند. بههمین دلیل این موضوع، یعنی بررسی مسألهی آفرینش درحکمت سینوی برمبنای نهج البلاغه مورد نظر بوده و این پژوهش درراستای پاسخ به پرسشهایی است که در زمینهی این تطابق و میزان قرابت و سازگاری این دو دیدگاه مطرح میباشند.

فصل اول: کلیات

1-1-مفاهیم پایه
قبل از بحث در رابطه با موضوع آفرینش؛ بیان تعاریفی از واژههایی که در این پژوهش با آنها روبرو هستیم ضروری میباشد.

‏1-1-1-آفرینش،خلق
کلیدواژهای که در این تحقیق با آن روبرو هستیم «آفرینش» است آفرینش در لغت به معنای خلقت1 آمده است و از آنجا که آفرینش یک واژهی فارسی است و در کتب عربی و فلسفی بیشترتعبیر خلقت استعمال میشود، بنابراین ما به تعریف واژهی خلقت میپردازیم. خلقت از مشتقات خلق است و خلق در لغت به معنای آفریدن

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir