تقدیم

تقدیم به پدرم که خورشیدی شد و از روشناییش جان گرفتم و به مادرم، دریای بیکران فداکاری و عشق که وجودم برایش همه رنج بود و وجودش برایم همه مهر، و به همسرم که سایه مهربانیش سایه سار زندگیم میباشد.

سپاسگزاری

اکنون که به یاری قادر متعال مرحلهی دیگری از زندگی را با موفقیت و سربلندی پشت سر نهادهام، از خداوند مهربان که در تمامی مصایب و سختیها تکیه گاه مطمئن من بود سپاسگزارم و او را حمد و ثنا میگویم. از استاد محترم و بزرگوار جناب آقای دکتر علیآبادی که به عنوان استاد راهنمای اینجانب در تمامی مراحل تدوین این پایان نامه نهایت دقت و حوصله را به خرج دادند، تشکر مینمایم. همچنین از استادان محترمم جناب آقای دکتر فلاح و دکتر حبیبی که به عنوان استادان مشاور این پایان نامه، مرا یاری نمودند، نهایت تشکر را دارم.

گزینش و طرح باززندهسازی آبانباری در شهر لار
( با رویکرد پایداری)

چکیده
آبانبارها بناهای ارزشمندی هستند که در مناطق گرم و خشک ایران از جمله در شهرستان لار، از گذشته به یادگار ماندهاند. متاسفانه امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تغییر در سبک زندگی مردم این بناها، همچون بسیاری بناهای تاریخی دیگر، اهمیت و کارکرد گذشته خود را از دست دادهاند. هرچند در بعضی روستاهای دورافتاده و حتی در بافت قدیم شهر لار همچنان از آبانبارها استفاده میشود، اما روند روبه کاهش این استفادهها نشان از فراموشی و تخریب کامل آنها در آیندهای نه چندان دور دارد. به همین دلیل باید به دنبال راهی بود که از طریق آن بتوان آبانبارها را نه تنها به عنوان مخازن تامین آب در گذشته بلکه به عنوان بناهایی با شاخصهای فرهنگی- اجتماعی حفظ نمود. چراکه آبانبارها دربردارندهی سنتها و رفتارهای ویژهی اجتماعی همچون سنت وقف، حس تعاون و مشارکت در نگهداری از آنها و برقراری تعامل اجتماعی میان مراجعه کنندگان بودهاند. هدف از این پژوهش ارائهی راهکارهایی جهت احیا و باززندهسازی آبانبارهای شهر لار میباشد. در این راستا ابتدا به کمک مطالعات میدانی به جمع آوری اطلاعات و مستندات موجود در مورد آبانبارهای این شهر پرداخته شدهاست. در این میان مقایسهی تطبیقی میان آبانبارهای شهر لار با آبانبارهای سایر شهرهای ایران و کشورهای دنیا به کسب اطلاعات دقیقتر کمک نمودهاست. از آنجا که سابقا آبانبارها نمود بارز معماری بومی درهر منطقه بودهاند، شناخت هرچه بهتر آنها موجب شناخت هرچه بهتر اصول معماری بومی و به تبع آن دستیابی آسانتر به معماری پایدار در بناهای امروزه میگردد. پس از شناخت کامل آبانبارهای لار و پاسخگویی به سوالات مطرح شده در زمینهی ویژگیهای معماری و سازهای، جهت احیا و باززندهسازی این بناها، طرحهایی ارائه گردیدهاست. به عنوان نمونه در انتهای رساله طرح باززندهسازی چهار آبانبار به نامهای پسی، خواجه کریمی، حاجی عیدی و تحت عنوان تغییر کاربری به مرکزی فرهنگی- تفریحی به تفضیل شرح داده شدهاست. به عنوان نتیجه کلی میتوان اظهار داشت که آبانبارها بناهای پایداری بودهاند که در هر منطقه به بهترین شکل ممکن بومی سازی شدهاند. جهت حفظ این بناهای با ارزش میتوان دو راهکار کلی در پیش گرفت. 1- حفظ آبانبارها به عنوان مخازن ذخیره آب در مصارف غیر آشامیدنی و پدافند غیر عامل(در مواردی که موقعیت، اندازه و ساختار آبانبار به گونهای است که قابلیت تغییر کاربری ندارد)، 2- باززندهسازی آبانبارها با تغییر کاربری آنها به کاربریهای شهری مناسب و همخوان با پیشینه آنها. البته در حالت دوم نیز باید سعی گردد مخازن آبانبارها جهت آبگیری و ذخیره آب حفظ گردد و بخشهای الحاقی و تغییرات صورت گرفته به این کارکرد لطمهای وارد نسازد.

کلید واژه: آبانبار، برکههای شهر لار، مرمت و احیای آبانبارها، باززندهسازی آبانبارها، معماری پایدار

فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه 1
1-1 مقدمه و طرح موضوع 2
1-2 طرح مسئله و ضرورت تحقیق 2
1-3 هدف تحقیق 3
1-4 سوال تحقیق 4
1-5 پیشینه تحقیق و چارچوب نظری 4
1-6 روش تحقیق 6
فصل دوم: تعریف باززنده سازی و ارتباط آن با معماری پایدار 7
2-1 مقدمه… 8
2-2 تعریف انطباق پذیری 8
2-3 انطباق پذیری با هدف استفاده مجدد 9
2-4 محدوده اختیارات در انطباق پذیری 10
2-5 ضوابط و معیارهای انطباق پذیری 11
2-6 انواع انطباق پذیری 11
2-7 تغییر پذیری در ساختمان 14
2-8 اهداف و اصول طراحی پایدار 14
2-9 انطباق پذیری و پایداری 15
2-10 امکان سنجی انطباق پذیری پایدار 16
2-11 فواید انطباق پذیری ساختمان ها 17
فصل سوم: معرفی آب انبارهای شهر لار 20
3-1 تعریف آب انبار 21
3-2 پیشینه ساخت آب انبارها 22
3-3 معرفی آب انبارهای شهر لار 23
3-3-1 ویژگی های معماری و ساختاری آب انبارهای شهر لار 24
3-3-1-1 مصالح به کار رفته در ساخت آب انبارها 24
3-3-1-2 عناصر تشکیل دهنده آب انبار 25
3-3-2 بررسی سازه آب انبارها 29
3-3-3 نکات فنی و اجرایی در ساخت آب انبارها 33
3-3-4 شیوه ی توزیع آب در سطح شهر 35
3-3-5 تصفیه آب و تامین بهداشت آب انبارها 35
3-3-6 نگهداری و مرمت آب انبار 36
3-4 گونه شناسی آب انبارهای شهر لار 37
3-5 آب انبار در سفرنامه ها 45
3-6 تاثیرات اجتماعی آب انبارها بر ساکنان محله 47
3-6-1اشعار محلی درمورد آب انبارها 48
3-7 وضعیت کنونی آب انبارهای شهر لار 50
3-8 جمع بندی 51
فصل چهارم: شناسایی آبانبارها در سایر شهرهای ایران و کشورهای دنیا 54
4-1 آب انبارها در سایر شهرهای کشور 55
4-1-1 آب انبارهای شهرهای مرکزی ایران 55
4-1-2 آب انبارهای شهرهای جنوبی ایران 59
4-1-3 آب انبارهای شهرهای شمال شرقی 61
4-1-4 آب انبارهای شهرهای غربی 61
4-1-5 جمع بندی 62
4-2 آب انبارها در سایر کشورهای دنیا 63
4-2-1 آب انبارها در کشورهای آسیایی 63
4-2-2 آب انبار در کشورهای غربی 68
4-2-3 جمع بندی 71
4-3 مقایسه تطبیقی آب انبارهای شهر لار و یزد 72
4-3-1 معرفی آب انبارهای شهر یزد 72
4-3-2 معرفی آب انبارهای شهر لار 76
4-3-3 بررسی ویژگیهای آب انبارهای شهر لار و شهر یزد 81
4-3-3-1 تحلیل و مقایسه تطبیقی ویژگی های ساختاری و اجرایی 81
4-3-3-2 تحلیل و مقایسه تطبیقی ویژگی های هندسی 85
4-3-3-3 تحلیل و مقایسه تطبیقی تدابیر زیست – اقلیمی به کار رفته در آب انبارها 87
4-3-3-4 تحلیل و مقایسه تطبیقی ویژگیهای اجتماعی 91
4-4 جمع بندی مطالب فصلهای دوم، سوم و چهارم 93
فصل پنجم: ارائه طرحهای پیشنهادی جهت مرمت، احیا و باززنده سازی آبانبارهای شهر لار……….103
5-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………104
5-2 مرمت، احیا و باززنده سازی آب انبارهای شهر لار 104
5-2-1 حفظ آب انبارها به عنوان مخازن تامین آب 106
5-2-2 باززنده سازی آب انبارها و انطباق دادن آنها با کاربری های جدید 110
5-3 ارائه پیشنهاد برای هریک از آب انبارهای شهر لار 117
فصل ششم: بررسی نمونه های موردی Error! Bookmark not defined.
6-1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………104
6-2 معرفی نمونه هایی از احیاء و بازسازی آب انبارها 125
6-2-1 حفظ و احیای آب انبارهای شهر کاشان 125
6-2-2 بازسازی مخزن زیرزمینی مروگال 128
6-3 معرفی نمونه هایی از باززنده سازی و تغییر کاربری آب انبارها 129
6-3-1 موزه سازه های آبی فارس در شیراز 130
6-3-2 آب انبار قوام بوشهر 132
6-3-3 آب انبار شاد قلی خان قم 132
6-3-4 آب انبار بلور تفرش 133
6-3-5 آب انبار گنجعلی خان کرمان 134
6-3-6 آب انبار وکیل آباد 134
6-3-7 تبدیل آبانبار امیر چخماق(ستی فاطمه) یزد به زورخانه 134
فصل هفتم: انتخاب سایت و تحلیل وضع موجود…………………………………………………………136
7-1 انتخاب سایت 137
7-2 معرفی سایت 137
7-3 تحلیل سایت 139
7-3-1 تحلیل اجتماعی 139
7-3-2 تحلیل اقتصادی 141
7-3-3 تحلیل زیست محیطی 141
7-3-4 پتانسیلهای موجود در سایت 144
7-3-5 تدوین جدول SWOT 145
7-4 تدوین برنامه فیزیکی 146
فصل هشتم: ارائه طرح باززنده سازی آبدانبارهای خواجه کریمی، حاج غلامرضا و پسی 150
8-1 روش انتخابی جهت طراحی ساختاری جدید در محیط تاریخی 151
8-2 استراتژی های طراحی 151
8-3 راهکارهای طراحی 152
8-4 از ایده تا طرح(روند شکل گیری طرح) 153
8-5 ارائه طرح ها 159
8-6 جزئیات اجرایی باززنده سازی برکه پسی 162
8-7 تصاویر سه بعدی مجموعه 164
نتیجه گیری… 165
پیشنهادهایی جهت پژوهش های آینده 165
پیوست یک….. 166
پیوست دو……. 215
منابع……………. 218

فهرست جداول

جدول شماره یک: مقایسه ی آب انبارهای شهر لار و یزد 92
جدول شماره2: مقایسه شکل کلی آب انبارها بر اساس دوره ساخت آب انبار و شکل پشت بند 96
جدول شماره3: مقایسه دهانه آب انبارها بر اساس دوره ساخت آب انبار و شکل دهانه 96
جدول شماره4: مقایسه میلک آب انبارها بر اساس دوره ساخت آب انبار و شکل میلک 97
جدول شماره5: ویژگی های شیمیایی آب مخازن آب انبارهای شهر لار 106
جدول شماره6: پیشنهادهایی جهت تخریب، احیا و باززنده سازی آب انبارهای شهر لار 118
جدول شماره7: میانگین های اقلیمی ایستگاه هواشناسی سینوپتیک لار 142
جدول شماره8: جدول نوسان سالانه دمای هوا در شهر لار 142
جدول شماره9 : پتانسیل های سایت 144
جدول شماره10: سوآت 145
جدول شماره 11: برنامه فیزیکی عرصه فرهنگی 147
جدول شماره 12: برنامه فیزیکی عرصه تفریحی 148
جدول شماره 13: برنامه فیزیکی عرصه اقامتی 149
جدول شماره 14: برنامه فیزیکی عرصه ورزشی 149
جدول شماره 15: برنامه فیزیکی عرصه خدماتی 149

فهرست تصاویر

تصویر شماره1 : میزان مداخله در ساختمان 10
نمودار شماره1 : مدیریت عملکرد 13
تصویر شماره2: چاه های لافت 22
تصویر شماره3: اجزای یک آب انبار با پلکان و پاشیر 25
تصویر شماره4: دهنشیر آب انبار معتمد ………………………………………………………………………………………27
تصویر شماره5: آب انبار معتمد، تنها آبانبار دارای بادگیر شهر لار 27
تصویر شماره6: دهانه ورودی غربی آب انبار عباسپور 27
تصویر

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

: سایت منبع  40y.ir