1951355-400050
دانشگاه قم
دانشکده الهیات و معارف اسلامی
پايان نامه کارشناسي ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی- گرایش فلسفه اسلامی
عنوان:
تأثیر انسانشناسی بر اخلاق
از دیدگاه امام خمینیاستاد راهنما:
دکتر معصومه موحدنیا
نگارنده:
فهیمه عباسیان
زمستان 1393

353695104775تقديم به:
پدرم ، به استواری کوه
مادرم، به زلالي چشمه
و
تمامي پويندگان راه علم و معرفت
تشکر و قدردانيسپاس خداي را که مرا بيش از آنچه لايق آنم، عطا فرمود.
و با تشکر از استاد ارجمندم، خانم دکتر موحدنيا که با راهنمايي‌هاي ارزنده‌شان، صبورانه مرا در انجام و نگارش اين پژوهش ياري نمودند.
چکيدهارتباط بین انسان‌شناسی و اخلاق از جمله مباحثی است که غالبا اندیشمندان حوزه اخلاق به آن نپرداخته یا به گونه‌ای روشن در مورد آن سخن نگفته‌اند.از آنجا که هم اخلاق و هم انسان‌شناسی به عنوان دو موضوع نسبتا وسیع در حوزه مطالعات مربوط به نفس انسان هستند، قطعا ارتباط وثیقی را بین آن‌ها می‌توان یافت.امام خمینی(ره) از جمله اندیشمندانی هستند که در آثار خود به این دو حوزه پرداخته‌اند و شناخت انسان از مباحث بنیادی در نظر ایشان بوده و اخلاق را با توجه به حقیقت انسان و هدف او تبیین کرده‌اند. امام با نگرشی دینی و عرفانی مباحث اخلاقی را مطرح کرده و هدف اخلاق را تربیت انسان و شکوفایی استعدادهای فطری و رشد انسان در همه مراتب و ابعادش بیان کرده‌اند.مسئله اساسی در پژوهش حاضر این است که در نظر امام خمینی چه نسبتی بین انسان‌شناسی و اخلاق وجود داشته و اساسا نقش انسان‌شناسی در اخلاق از منظر ایشان چیست. این نوشتار با روش تحلیل – توصیفی و استدلال عقلی و نقلی نشان میدهدکه دو رویکرد فلسفی و عرفانی در انسان شناسی امام خمینی وجود دارد و به همین ترتیب دو رویکرد اخلاقی می توان در اثار ایشان یافت . در رویکرد فلسفی حقیقت انسان را نفس ناطقه دانسته و برای آن مراتبی را بیان کرده‌اند و سعادت و کمال انسان منوط به توجه به رشد و تربیت همه مراتب می‌دانند و هم‌چنین در رویکرد عرفانی خویش حقیقت انسان را قلب و آن را مرکز فطرت الهی معرفی کرده‌اند. اخلاق با رویکرد فلسفی همراه با واژه های اعتدال، فضیلت و سعادت است و با رویکرد عرفانی همراه با تزکیه و اصلاح نفس و قرب به خداست. و هدایت و سعادت انسان را در اصلاح قلب انسان و تهذیب و تزکیه آن از تعلقات مادی و رذایل اخلاقی بیان کرده‌اند که این امر به وسیله خصوصیات خاص انسان مانندِ اختیار، اراده، فطرت، استعداد، عقل از یک سو و اطاعت از شرع از جانب دیگر میسر است.
کلمات کلیدی:انسان‌شناسی، اخلاق، سعادت،تزکیه ، امام خمینی
.
فهرست مطالبعنوان صفحه TOC \o \h \z \u
مقدمه PAGEREF _Toc412062114 \h 1فصل اول: کلیات و مفاهیم PAGEREF _Toc412062115 \h 21. کلیات PAGEREF _Toc412062117 \h 31- 1- 1. بیان مسئله PAGEREF _Toc412062118 \h 31- 1- 2. پرسش‌های اصلی پژوهش PAGEREF _Toc412062119 \h 31- 1- 3. فرضیه‌ها PAGEREF _Toc412062120 \h 31- 1- 4. روش انجام کار و منابع پژوهش PAGEREF _Toc412062121 \h 41- 1- 5. ضرورت و هدف پژوهش PAGEREF _Toc412062122 \h 41- 1- 6. سابقه و پیشینه پژوهش PAGEREF _Toc412062123 \h 51- 2. مفاهیم PAGEREF _Toc412062124 \h 61-2-1 . اخلاق PAGEREF _Toc412062125 \h 61- 2-2. انسان‌شناسی PAGEREF _Toc412062126 \h 71- 2-3. انواع پژوهش‌های اخلاقی PAGEREF _Toc412062127 \h 81- 2-3-1. اخلاق توصیفی PAGEREF _Toc412062128 \h 81- 2-3-2. فلسفه اخلاق PAGEREF _Toc412062129 \h 91- 2-3-2-1. فرا اخلاق PAGEREF _Toc412062130 \h 91- 2-3-2-2. اخلاق هنجاری PAGEREF _Toc412062131 \h 91- 2-3-2-2-1. مکاتب اخلاقی PAGEREF _Toc412062132 \h 101- 2-3-2-2-1-1. اخلاق فضیلت PAGEREF _Toc412062133 \h 101- 2-3-2-2-1-2. اخلاق سودگرا PAGEREF _Toc412062134 \h 111- 2-3-2-2-1-3. اخلاق وظیفه‌گرا PAGEREF _Toc412062135 \h 111-2-3-3. علم اخلاق PAGEREF _Toc412062136 \h 121-2-4. انواع انسان‌شناسی PAGEREF _Toc412062137 \h 121- 2-4-1. انسان‌شناسی تجربی PAGEREF _Toc412062138 \h 121- 2-4-2. انسان‌شناسی فلسفی PAGEREF _Toc412062139 \h 131- 2-4-3. انسان‌شناسی عرفانی PAGEREF _Toc412062140 \h 131-2-4-4. انسان‌شناسی دینی PAGEREF _Toc412062141 \h 141-2-5. حقیقت انسان در رویکردهای مختلف PAGEREF _Toc412062142 \h 141-2-5-1. حقیقت انسان در عرفان PAGEREF _Toc412062143 \h 141-2-5-2. حقیقت انسان در فلسفه PAGEREF _Toc412062144 \h 161-2-5-2-1. نفس و مراتب آن PAGEREF _Toc412062145 \h 171-2-5-2-1-1. عقل PAGEREF _Toc412062146 \h 181-2-5-2-1-1-1. مراتب عقل نظری PAGEREF _Toc412062147 \h 191-2-5-2-1-1-2. مراتب عقل عملی PAGEREF _Toc412062148 \h 21الف. اراده PAGEREF _Toc412062149 \h 21ب. اختیار PAGEREF _Toc412062150 \h 221-2-5-2-1- 2. تخیل PAGEREF _Toc412062151 \h 231-2-5-2-1- 3. احساس PAGEREF _Toc412062152 \h 261- 2- 6. خصوصیات و گرایش‌های انسان PAGEREF _Toc412062153 \h 271-2-6- 1. فطرت PAGEREF _Toc412062154 \h 281-2-6- 2. غریزه PAGEREF _Toc412062155 \h 291-2-6- 3. عواطف PAGEREF _Toc412062156 \h 291-2-6- 4. طبیعت و سرشت و طینت PAGEREF _Toc412062157 \h 311-2-6- 5. استعداد بی‌نهایت انسان PAGEREF _Toc412062158 \h 311- 2- 7. مسائل اخلاق PAGEREF _Toc412062159 \h 321- 2- 7- 1. منشأ اخلاق PAGEREF _Toc412062160 \h 322- 7- 2. منشأ مفاهیم اخلاقی PAGEREF _Toc412062161 \h 331- 2- 7- 3. سعادت و شقاوت PAGEREF _Toc412062162 \h 341- 2- 7- 4. لذت و الم PAGEREF _Toc412062163 \h 361- 2- 7- 5. فضیلت و رذیلت PAGEREF _Toc412062164 \h 371- 2- 8. معیار فعل اخلاقی PAGEREF _Toc412062165 \h 391- 2- 8- 1. آگاهی PAGEREF _Toc412062166 \h 391- 2- 8- 2. نیت PAGEREF _Toc412062167 \h 391- 2- 8- 3. قرب به خدا PAGEREF _Toc412062168 \h 411- 2- 9. رابطه انسان‌شناسی و اخلاق PAGEREF _Toc412062169 \h 411- 2- 9- 1. تغییرپذیری انسان PAGEREF _Toc412062170 \h 411- 2- 9- 2. عقل و وجدان دراخلاق PAGEREF _Toc412062171 \h 421- 2- 9- 3. آزادی انسان PAGEREF _Toc412062172 \h 431- 2- 9- 4. عدالت و اعتدال در اخلاق PAGEREF _Toc412062173 \h 44فصل دوم: بررسی مبانی نظری مسئله تأثیر انسان‌شناسی بر اخلاق در اندیشه امام خمینی(ره) PAGEREF _Toc412062174 \h 452-1. اخلاق در نظر امام خمینی(ره) PAGEREF _Toc412062178 \h 462-2. انسان‌شناسی در نظر امام خمینی(ره) PAGEREF _Toc412062179 \h 462-2-1. انسان‌شناسی فلسفی PAGEREF _Toc412062180 \h 472-2-1-1. ساحت نفس PAGEREF _Toc412062181 \h 482-2-1-2. مراتب و قوای نفس PAGEREF _Toc412062182 \h 512-2-1-2-1. عقل PAGEREF _Toc412062183 \h 532-2-1-2-2. اختیار و اراده PAGEREF _Toc412062184 \h 552-2-1-3. رابطه مراتب و شؤون نفس PAGEREF _Toc412062185 \h 562-2-1-4. رابطه نفس و بدن PAGEREF _Toc412062186 \h 572-2-1-5. بدن تابع نفس PAGEREF _Toc412062187 \h 582-2-2. انسان‌شناسی عرفانی PAGEREF _Toc412062188 \h 602- 2- 2- 1. قلب و مراتب آن PAGEREF _Toc412062189 \h 602-2-2-1-1. اقسام قلب PAGEREF _Toc412062190 \h 622-2-2-1-2. رابطه قلب و بدن PAGEREF _Toc412062191 \h 632-3. خصوصیات و گرایشهای انسان PAGEREF _Toc412062192 \h 642-3-1. فطرت PAGEREF _Toc412062193 \h 642-3-1-1. ویژگی‌های امور فطری PAGEREF _Toc412062194 \h 652-3-2. طینت PAGEREF _Toc412062195 \h 662-3-3. استعداد PAGEREF _Toc412062196 \h 672-4. بررسی اندیشه اخلاقی امام خمینی(ره) PAGEREF _Toc412062197 \h 682-4-1. رویکرد فلسفی سعادت‌گرا PAGEREF _Toc412062198 \h 682-4-2. سعادت و شقاوت PAGEREF _Toc412062199 \h 692-4-2-1. سعادت و شقاوت وجودی PAGEREF _Toc412062200 \h 712-4-2-2. سعادت و شقاوت اخلاقی PAGEREF _Toc412062201 \h 712-4-2-3. ملاک سعادت و شقاوت PAGEREF _Toc412062202 \h 722-4-2-3-1. علم و معرفت و اقسام آن PAGEREF _Toc412062203 \h 742-4-3. عدالت و اعتدال PAGEREF _Toc412062204 \h 752-4-3-1.رابطه اعتدال و فضیلت و رذیلت PAGEREF _Toc412062205 \h 762-5. رویکرد عرفانی به اخلاق PAGEREF _Toc412062206 \h 772-5-1. مراتب سلوک عرفانی PAGEREF _Toc412062207 \h 782-5-2. راه‌های تهذیب اخلاق و اصلاح نفس PAGEREF _Toc412062208 \h 782-5-2-1. تفکر PAGEREF _Toc412062209 \h 792-5-2-2. عزم PAGEREF _Toc412062210 \h 802-5-2-3. مشارطه، مراقبه، محاسبه PAGEREF _Toc412062211 \h 812-5-2-4. تذکر مداوم PAGEREF _Toc412062212 \h 82نتایج PAGEREF _Toc412062213 \h 84فصل سوم: تأثیر انسان‌شناسی بر اخلاق PAGEREF _Toc412062214 \h 863-1. فطرت انسانی منشأ اخلاق PAGEREF _Toc412062216 \h 873-1-1.دین عامل شکوفایی فطرت PAGEREF _Toc412062217 \h 883-1-2.عوامل احتجاب فطرت PAGEREF _Toc412062218 \h 893-2. حبّ ذات و حب دنیا مانع و عاملی برای رشد اخلاقی PAGEREF _Toc412062219 \h 903-3. تغییرپذیری و اخلاق PAGEREF _Toc412062220 \h 913-3-1. اصلاح نفس و اخلاق PAGEREF _Toc412062221 \h 923-3-2. تربیت دینی و اخلاق PAGEREF _Toc412062222 \h 933-3-2-1. ایمان به خدا PAGEREF _Toc412062223 \h 963-3-2 -1-1. فقدان ایمان اساس فساد اخلاقی PAGEREF _Toc412062224 \h 983-3-2-1-2. رابطه ایمان و عمل PAGEREF _Toc412062225 \h 983-3-2-1-3. عبادت وتکامل اخلاقی PAGEREF _Toc412062226 \h 1003-3-2-1-4. رابطه تقوا و اخلاص با اخلاق PAGEREF _Toc412062227 \h 1013-4. نیّت باطن و روح عمل PAGEREF _Toc412062228 \h 1023-5. تأثیر شناخت و فهم کرامت نفس بر اخلاق PAGEREF _Toc412062229 \h 1043-5-1. رابطه معرفت نفس و اخلاق PAGEREF _Toc412062230 \h 1053-6. تفکر و اخلاق PAGEREF _Toc412062231 \h 1053-5-1. رابطه تخیل و اخلاق PAGEREF _Toc412062232 \h 1063-5-2. اعتدال ظاهری و باطنی منشأ فضیلت PAGEREF _Toc412062233 \h 1073-7. قلب و اخلاق PAGEREF _Toc412062234 \h 1073-7-1. تأثیر اعمال بدنی بر ملکات و قلب PAGEREF _Toc412062235 \h 1083-8. حریت انسان و اخلاق PAGEREF _Toc412062236 \h 1093-9. قرب و تقرب به خدا سعادت نهایی انسان PAGEREF _Toc412062237 \h 110نتایج PAGEREF _Toc412062238 \h 111نتیجه‌گیری PAGEREF _Toc412062240 \h 113فهرست منابع PAGEREF _Toc412062241 \h 117
مقدمهبه نام خداوندی که برای تکامل و سعادت انسان، آسمان‌ها و زمین را آفرید و سعادت را سرمشق انسان‌هایی قرار داد که به انسانیت خویش واقفند.
خدا، انسان و جهان، سه محور اساسی اندیشه بشری است که در طول تاریخ و در همه جوامع، پرسش‌های مهم، اساسی و اندیشه‌ساز، همواره درباره آن‌ها مطرح می‌شود و تمام تلاش فکری بشر، متوجه این سه کانون و

Related posts:


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Related Posts

پژوهش-پایان نامه

— پایان نامه249)

centercenter00 دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي- درماني گيلان دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت عنوان: بررسی میزان رضایت زناشویی و عوامل شغلی مرتبط با آن در Read more…

پژوهش-پایان نامه

— پایان نامه239)

دانشکده ی اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته‌‌ی جامعه شناسی بررسي رابطه شکاف دیجیتالی و توانمندی زنان - مطالعه موردي زنان شهر شیراز توسط مریم کریمی استاد راهنما: دکتر خواجه نوری Read more…

پژوهش-پایان نامه

— پایان نامه240)

2181225-819150دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جامعه شناسی پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی عنوان : بررسی سرمایه اجتماعی درون - برون گروهی در فضای مجازی Read more…