2324100top
دانشکده الهیات و معارف اسلامی
پایان نامهی دورهی کارشناسی ارشد در رشتهی الهیات
گرایش علوم قرآن و حدیث
موضوع:
روشهای علامه مجلسی در رفع اختلاف و تعارض در احادیث فقهی
کتاب مرآة العقول(مجلّدات 13 تا 24)
استاد راهنما:
دکتر سید علی اکبر ربیع نتاج
استاد مشاور:
دکتر سید محسن موسوی
دانشجو:
آمنه رجبی
بهمن 1392
سپاسگزاری
سپاس و ستایش مر خدای را جل و جلاله که آثار قدرت او بر چهره روز روشن، تابان است و انوار حکمت او در دل شب تار، درفشان. آفریدگاری که خویشتن را به ما شناساند و درهای علم را بر ما گشود و عمری و فرصتی عطا فرمود تا بدان، بنده ضعیف خویش را در طریق علم و معرفت بیازماید.
از استاد گرامیام دکتر سیّد علی اکبر ربیع نتاجبسیار سپاسگزارم،که راهنماییهای ارزندهی خود را از من دریغ نکردند و همواره پشتیبانم در به انجام رساندن این پایان نامه بودند و همچنین از استاد گرانقدرم دکتر سیّد محسن موسوی که زحمت مشاورهی این پایان نامه را بر عهده گرفتند کمال تشکر و قدردانی را دارم.
تقدیم به:
پدر بزرگوار و مادر مهربانم
آن دو فرشتهای که از خواستههایشان گذشتند، سختیها را به جان خریدند و خود را سپر بلای مشکلات و ناملایمات کردند تا من به جایگاهی که اکنون در آن ایستادهام برسم
و همسرم به پاس قدردانی از قلبی آکنده از عشق و معرفت که محیطی سرشار از سلامت و امنیت و آرامش و آسایش برای من فراهم آورده است
و تقدیم به مهربان فرشتگانی که
لحظات ناب باور بودن، لذت و غرور دانستن، جسارت خواستن، عظمت رسیدن و تمام تجربههای یکتا و زیبای زندگیم، مدیون حضور سبز آنهاست.
چکیده
پژوهش حاضر، به بررسی روشهای کشف اختلاف و تعارضدر روایات، در بخش فقهی کتاب مرآة العقول فی شرحِ أخبار آلِ الرَسول(جلدهای 13 تا 24) علامه محمد باقر مجلسی میپردازد. از آنجاییکه همواره در میان احادیث امامان (علیهم السلام)،اخبار مختلف و متعارض یافت میشود،مسألهی ضرورت حلّ اختلاف در روایات و کشف و شناسایی علل و عوامل ایجاد تعارض، از دیرباز از مباحث مهم و دغدغه آور محدّثان، فقیهان و متکلمان بوده است که در نهایت سبب پدید آمدن علم «مختلف الحدیث» گردید.عالمان و دانشمندان حدیث، برای حلّ اختلاف و تعارض در اخبار، قوانین و روشهایی وضع کردند تا شبهات موجود پیرامون حدیث را پاسخگو باشند. علامه مجلسی در طول عمرش، تمام همتش را به نشر روايات اهل بیت (علیهم السلام) اختصاص داده است. ايشان علاوه بر تبحر بالایشان در فقه، قدرت تصحيح روايات و احاديث را به خوبى دارا بود همانگونه كه اين قدرت و ژرف نگرى خود را در مرآة العقول به نمايش گذارده است. وی، با قرار دادن اخبار مشابه در کنار یکدیگر و جمع آوری احادیث مختلف، امکان ملاحظهی تعارض روایات را بیش از پیش فراهم کرد. این پژوهش براساس روش توصیفی – تحلیلی است که در آن، هفت نوع از روشهای کشف اختلاف در کتاب مرآة العقول (جلدهای 13 تا 24)، مورد بررسی قرار گرفته است. این موارد عبارتند از:حمل روایات متعارض بر تقیه؛ حمل براختلاف سبب صدور روایت؛حمل فعل وجوب (امر)، بر استحباب و فضیلت؛ حمل روایات بر تعدّد تفاضل و مراتب مکلفین؛حمل روایات بر حکومت (تفاوت روایات در صورت توسعه و تضییق از نظر: زمان و ...)؛حمل روایات بر تخییر (دارای اختیار در انجام هریک از آن دو روایت)؛حمل روایات بر اختلاف مراتب راویان (از نظر جهل، سهو، نسیان و ضبط) میباشد.
واژههای کلیدی:
تعارض روایات، جمع اخبار، مختلف الحدیث، علامه مجلسی، مرآة العقول.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC \o "1-3" \h \z \u فصل اول: کلیات121-1-مقدّمه131-1-1-طرح مسأله 151-1-2-سؤالات پژوهش161-1-2-1- سؤال اصلی 161-1-2-2-سؤالات فرعی161-1-3- فرضیههای پژوهش 171-1-4- اهداف پژوهش171-1-5- حدود پژوهش171-1-6-روششناسی پژوهش171-1-7-محدودیتهای پژوهش181-1-8-پیشینهي پژوهش18فصل دوم: مبانی نظری تحقیق212-1- بخش اول: بررسی مفاهیم نظری 222-1-1-معناشناسی حدیث222-1-2-اهمیت حدیث و ضرورت حدیث پژوهی232-1-3- انواع علوم حدیث242-1-3-5-1-4-مختلف الحدیث (علاج الحدیث)142-1-4- اهمیت مختلف الحدیث 252-1-4- هدف مهم در نگارش مختلف الحدیث 262-1-4- تدوین مختلف الحدیث 272-1-4- تعارض292-1-4- بخش دوم: زندگینامهی علامه مجلسی (ره)302-1-4-1-تولد312-1-4-2- خاندان312-1-4-3- استادان322-1-4-4-شاگردان322-1-4-5-مجلسی و گرایش به علوم نقلی332-1-4-6- آثار مجلسی342-1-4-7-وفات362-1-5- کتاب مرآة العقول372-1-5-1- انگیزهی تألیف37HYPERLINK \l "_Toc298719654"
2-1-5-2- روش تألیف37
2-1-5-3- موضوعات ابواب فقهی مرآة العقول38فصل سوم: بخش اول:303-1-تعارض و راههای حلّ آن403-1-1-اختلاف و تعارض اخبار413-1-2-عوامل پیدایش تعارض423-1-2-1- عوامل بیرونی423-1-2-2- عوامل درونی423-1-3- عوامل تعارض و اختلاف در بیان امام علی(ع)433-1-4-عوامل تعارض اخبار از دیدگاه محققان453-1-5- عوامل تحقق تعارض: 473-1-5-1- یقینی نبودن ادلّهی تعارض473-1-5-2- وحدت موضوع483-1-5-3- حجیّت داشتن دو دلیل483-1-6-شیوههای حلّ تعارض:493-1-6-1- روش جمع 493-1-6-1-1-جمع عرفی (دلالی، مقبول)493-1-6-1-2-جمع تبرّعی(عقلی)503-1-6-2- روش ترجیح503-1-6-2-1-مرجّحات منصوصه و غیر منصوصه513-1-6-2-2-مرجّحات صدوری، جهتی، مضمونی513-1-6-2-3- ترجیح به اعتبار سند و متن روایات513-1-6-3-روش تخییر و توقّف52فصل سوم: بخش دوّم: 533-2-علامه مجلسی و روشهای حلّ تعارض در روایات مرآة العقول543-2-1- اعتقاد مجلسی به عدم تعارض واقعی در روایات543-2-2- روشهای مجلسی در کشف روایات متعارض563-2-2-1- حمل بر تقیه563-2-2-1-1-«تقیه» از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت583-2-2-1-2- تقیّه در زمان معصومان (علیهم السلام)583-2-2-1-3-انواع تقیه593-2-2-1-4-نمونههای تقیه در کتاب مرآة العقول:643-2-2-1-4-1-کیفیت زیارت قبر مؤمنین643-2-2-1-4-2-همسفره شدن با مجوس663-2-2-1-4-3-دیهی قتل خطایی673-2-2-1-4-4-آنچه موجب حد تازیانه میشود683-2-2-1-4-5-میزان مال مسروقه در اجرای حد سرقت703-2-2-1-4-6-آنچه سبب وقوع و عدم وقوع طلاق میشود723-2-2-1-4-7-موارد ایجاب نگه داشتن عدهی کامل733-2-2-1-4-8-حکم زنی که بدون آمیزش، شوهرش را از دست میدهد743-2-2-1-4-9-طواف نساء در عمرهی مفرده763-2-2-1-4-10- حج پیامبر (ص)78
3-2-2-1-4-11-چگونگی مسح پاها79
3-2-2-1-4-12-اعضاء وضو803-2-2-1-4-13-بیع عَذره803-2-2-1-4-14-ذبیح الله در حج ابراهیم (ع)813-2-2-1-4-14-1-جريان قرباني در قرآن کريم813-2-2-1-4-14-2-پيشينهي بحث در سنّت اسلامي823-2-2-1-4-14-3-أدلّهی قائلان به ذبیح بودن اسماعیل843-2-2-1-4-14-4-ذبیح از دیدگاه اهل بیت (علیهم السلام)863-2-2-2- حمل بر سبب صدور روایات893-2-2-2-1- اعتقاد به لزوم توجه به سبب صدور حدیث 893-2-2-2-2-فواید شناخت سبب صدور حدیث 903-2-2-2-3-نمونه: داستان ذبح کدو933-2-2-3-حمل فعل امر بر استحباب و فضیلت 943-2-2-3-1-غسل روز جمعه943-2-2-3-2- حکم زنی که قبل از عروسی مسلمان میشود963-2-2-3-3-چگونگی خواندن نماز بر مستضعف (در عقیده)963-2-2-3-4-دعا و تعقیب بعد از نماز973-2-2-4-حمل بر تعدّد تفاضل و مراتب مکلّفین983-2-2-4-1-ثواب زیارت حج نیابتی983-2-2-4-2-پاداش حاملان جنازه993-2-2-4-3- فضیلت حج گزاردن1003-2-2-4-4-پاداش عیادت از بیمار1003-2-2-5- حمل بر حکومت1023-2-2-5-1-حکم کسی که به غیر قبله نماز خوانده است1023-2-2-6-حمل بر تخییر1033-2-2-6-1-چگونگی بالا بردن دست در تکبیر1063-2-2-7-حمل بر اختلاف مراتب راویان (از نظر جهل و...)1073-2-2-7-1-انقطاع وحی پیامبر(ص) 1093-2-2-7-2-تعداد شتران حج پیامبر (ص)1103-2-3- نتیجه گیری111منابع112چکیدهی انگلیسی251
فصل اوّل
کلیات
 
فصل اول: کلیات
1-1- مقدّمه
شکی نیست که دانش حدیث، مادر علوم اسلامی است و اهميت فراوانى در اسلام دارد. در حقیقت، حدیث در فقه اسلامى، پس از قرآن، از منابع اصلی دین اسلام میباشد که تأمین کنندهی احکام شرعی (نیاز فطری) بشر است و هرچه که با نیاز بشر سرو کار داشته باشد قطعا جایگزینی ندارد تا انسان را برای رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی یاری رساند؛ بنابراین احادیث رسیده از معصومان (علیهم السلام)، نزد شیعه جایگاهی مهم دارد و کسی در اعتبار و حجیّت آن تردید نمیکند و همگان عمل بر طبق آن را لازم میشمارند. علاوه بر این، درعلوم مختلف دیگری چون: تفسير، کلام و ... نقش بنيادين داشته وداراي کارکردهاي بسيار با ارزشياست.
در واقع، علم حديث زمانى پديد آمد كه مسلمانان كوشيدند احاديث واقعى را از احاديث جعلى تشخيص دهند؛ زیرا حديث در طول تاريخ،داراي فراز و نشيبهايي بوده است و در اثر راهيابي خطا و اشتباه در بخشي از احاديث معصوم(ع)، موجب گشت فقيهان و محدثان در صددچارهجويي برآيند و راه دستيابي به احاديث صحيح و معتبر را مشخص نمايند. از این جهت، هر فقیه و حدیث پژوهی درصدد پاسخ گویی به این سؤالات است که: علت تعارض در کلام امامان معصوم چیست؟ و آیا این اختلاف و تعارض، مولود کلام معصوم است یا متأثر از عوامل بیرونی و خارجی آن؟ در پاسخ میتوان گفت: پدیدهی اختلاف و تعارض اخبار، علل و عوامل گوناگونی داشته است که برخی از آنها مربوط به کلام بشری و چگونگی ابلاغ قانون (تقیهی امام (ع) در بیان حکم شرعی، تعدد مراتب مکلفین و ...)، و بعضی دیگر مربوط به عوامل بیرونی و خارج از متن کلام (نقل به معنا، سهو راویان و ...) است که همهی

Related posts:


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Related Posts

پژوهش-پایان نامه

— پایان نامه239)

دانشکده ی اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته‌‌ی جامعه شناسی بررسي رابطه شکاف دیجیتالی و توانمندی زنان - مطالعه موردي زنان شهر شیراز توسط مریم کریمی استاد راهنما: دکتر خواجه نوری Read more…

پژوهش-پایان نامه

— پایان نامه240)

2181225-819150دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جامعه شناسی پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی عنوان : بررسی سرمایه اجتماعی درون - برون گروهی در فضای مجازی Read more…

پژوهش-پایان نامه

— پایان نامه241)

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت پایان نامه جهت دریافت مدرک کارشناسی ارشد آموزش پرستاری (گرایش داخلی-جراحی) عنوان: بررسی Read more…